Endeksler
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                      ÇEVRE KANUNUNUN YÜRÜRLÜKTEN                               
                         KALDIRILMIŞ HÜKÜMLERİ                                  
                                                                                
                                                                                
    Kanun Numarası         : 2872                                               
    Kabul Tarihi           : 8/8/1983                                           
    Yayımlandığı R. Gazete : Tarih : 11/8/1983   Sayı : 18132                   
    Yayımlandığı Düstur    : Tertip: 5  Cilt: 22   Sayfa : 499                  
                                                                                
    1 - 8/6/1984 tarih ve 222 sayılı KHK ile yürürlükten kaldırılmış veya de-   
ğiştirilmiş olan hükümlerin metinleri : (Madde numaraları: 4,5,6,7)             

    Madde 4 - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.)                 
    Bu kurul Başbakan veya görevlendireceği ilgili Devlet Bakanının başkanlığın-
da İçişleri Sağlık ve Sosyal Yardım, Ulaştırma, Tarım ve Orman, Sanayi ve Tekno-
loji, Enerji ve Tabii Kaynaklar, İmar ve İskan, Köy İşleri ve Kooperatifler ba- 
kanları ile Devlet Planlama Teşkilatı ve Başbakanlık Çevre müsteşarlarından olu-
şur. Kurulun sekreterya görevleri Başbakanlık Çevre Müsteşarlığınca yürütülür.  
    Kurul üç ayda bir toplanır ve gerektiğinde Başbakan tarafından toplantıya   
çağrılabilir.                                                                   

    Madde 5 - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.)                 
    Kurul aşağıdaki görevleri yerine getirir.                                   
    a) Bu Kanunda belirtilen ilkeler doğrultusunda çevrenin korunması, çevre    
kirliliğinin önlenmesi ve çevrenin iyileştirilmesi için gereken prensip karar-  
larını almak,                                                                   
    b) Gerçekleştirilen faaliyetleri gözden geçirmek, gelecek dönemlere ait     
esasları tespit etmek, hedefleri belirlemek,                                    
    c) Çevre kirliliği ile ilgili plan ve programları incelemek,                
    d) Çevrenin korunması ve çevre kirliliğini önlemek maksadıyla ülke şartla-  
rına uygun teknolojiyi belirlemek, bu maksatla kurulacak tesislerin nitelikle-  
rini saptamak,                                                                  
    e) Kırsal ve kentsel alanda arazi kullanımı ilkeleri ile buna paralel ola-  
rak koruma alanları ve bu alanlarda uygulanacak kullanım esaslarını belirlemek  
    f) Kirlenmenin mevcut olduğu ve olması muhtemel bölgeleri tespit etmek,     
    g) Çevre kirliliği ile mücadelede ve çevrenin iyileştirilmesinde görev      
alacak olan çeşitli bakanlıklar ve kuruluşlar arasında işbirliği ve koordinas-  
yon esaslarını düzenlemek ve bu esasların uygulanmasını sağlamak.               

    Madde 6 - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.)                 
    Her ilde valinin başkanlığında il idare şube başkanları, belediye başkanı,  
varsa o ilde bulunan yükseköğretim kurumu temsilcisi, sanayi odası başkanından  
oluşan bir Mahalli Çevre Kurulu kurulur. Kurulun sekreterya görevleri il sağlık 
müdürlüklerince yürütülür.                                                      
    Kurul ayda bir toplanır ve gerektiğinde başkan tarafından toplantıya çağrı- 
labilir.                                                                        
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                

    Madde 7 - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.)                 
    Kurul aşağıdaki görevleri yerine getirir.                                   
    a) Yüksek Çevre Kurulunun kararları çerçevesinde çevre kirliliğinin önlen-  
mesi ve çevrenin iyileştirilmesi için gerekli kararları almak,                  
    b) Çevre kirliliğinin önlenmesi ve çevrenin iyileştirilmesi ile ilgili uy-  
gulama programlarını il düzeyinde hazırlamak ve uygulanmasını sağlamak,         
    c) Çeşitli bakanlık ve kuruluşların il düzeyindeki faaliyetlerini izlemek,  
birleştirmek, yönlendirmek ve bu konuda gerekli koordinasyonu sağlamak,         
    d) İlde bulunan tesis ve işletmelerin çevre kirliliği açısından yapılan     
denetlemelerine ait raporları incelemek, değerlendirmek ve gerekli önlemleri    
almak,                                                                          
    e) Çevre kirliliğini önleyici tedbirleri ihtiva eden eğitici faaliyetler    
düzenlemek,                                                                     
    f) İl düzeyinde çevre sorunlarını belirleyip çözüm önerileriyle birlikte    
Başbakanlık Çevre Müsteşarlığına bildirmek.                                     
    2 - 4/6/1986 tarih ve 3301 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış veya    
değiştirilmiş olan hükümlerin metinleri: (Madde numaraları: 18,20,21,22,24)     

    Madde 18 bent (a,b,c,d) - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.) 
    a) Motorlu taşıt araçlarının fenni muayeneleri sırasında ayrıca alınacak    
fenni muayene ücretinin onda bir oranında,                                      
    b) Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre gemi siciline tescil edilen her tür-
lü deniz aracından gros ton başına her yıl alınacak on lira,                    
    c) Hava taşıt araçlarından, yurt içi taşımaları için ayrıca alınacak yolcu  
başına bilet bedelinin binde ikisi ile taşınan yük için ton başına yılda yüz    
lira,                                                                           
    d) Yüksek Çevre Kurulunca belirlenen yerlerdeki fabrika, işyeri, eğlence    
yeri, atölyelerden ayrıca alınacak gelir vergisinin binde biri oranında,        

    Madde 20 bent (a,b,c,d) - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.) 
    a) 8 inci maddesinin birinci fıkrasındaki yasağa uymayanlara onbin lira;    
    aynı maddenin ikinci fıkrasındaki yükümlülüğü, yetkili mercilerce usulüne   
göre yapılan bildirime rağmen yerine getirmeyenlere ellibin lira,               
    b) Yönetmelikte gösterilen koruma ve kullanım esaslarına aykırı davranmak   
suretiyle 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasındaki yasaklara uymayanlara onbin li- 
ra,                                                                             
    c) Yönetmelikle belirlenen sınırlamalara uymamak suretiyle 13 üncü madde-   
sine aykırı davranışta bulunanlara yüzbin lira,                                 
    d) 14 üncü maddesine aykırı davranışta bulunan ve önlemeleri almayanlara    
ikibinbeşyüz lira,                                                              

    Madde 21 bent (a,b,c) - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.)   
    a) 11 inci maddesinin birinci fıkrasındaki yükümlülüğü yerine getirmeyen    
kuruluş ve işletmelere yüzbin lira, aynı maddenin üçüncü fıkrasındaki önlem-    
leri almayan kuruluş ve işletmelere ellibin lira,                               
    b) 11 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen haber verme yükümlü-     
lüğünü yerine getirmeyen kuruluş ve işletmelere yirmibeşbin lira,               
    e) 12 nci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen yükümlülüklere uymayan    
kuruluş ve işletmelere ellibin lira,                                            
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                

    Madde 22 bent (a,b,c) - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.)   
    a) Balast tahliyesi yapan tankerlerden, 1000 (dahil) gros tona kadar olan-  
lara 500.000 lira, 1000 ila 5000 (dahil) gros ton arasındakilere 1.000.000 li-  
ra, 5000 gros tondan fazla olanlara 5.000.000 lira,                             
    b) Tankerler dahil diğer gemilerden, her türlü atık ve artık döken, sin-    
tine tahliyesi yapanlara 18 (dahil) ila 1000 (dahil) gros ton arasındakilere,   
500.000 lira, 1000 gros tondan fazla olanlara 1.000.000 lira,                   
    c) 18 (hariç) gros tona kadar olan gemilere ve gemi tarifine uymayan denizi 
kirleten veya sintine basan (İki zamanlı kıçtan takmalı ve benzine yağ karıştı- 
rarak çalışan motorlu teknelerin eksoz kirletmeleri hariç) deniz vasıtalarına   
25.000 lira,                                                                    

    Madde 24 - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.)                
    Yukarıdaki maddelerde gösterilen cezalar doğrudan doğruya mahallin en bü-   
yük mülki amiri tarafından verilir. Bu cezalar 6183 sayılı Amme Alacaklarının   
Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre mal memurluğunca tahsil edilir.    
Ancak 22 nci maddede gösterilen cezalar:                                        
    a) Liman sınırları içinde, doğrudan doğruya liman başkanları tarafından     
verilir. Cezayı derhal ve defaten ödemeyen ve bu hususta teminat ve kefalet     
göstermeyen gemiler, diğer deniz vasıtaları, 5 günden 15 güne kadar  seyrü-     
sefer veya faaliyetten menolunur.                                               
    Bu müddet hitamında, ceza ödenmediği takdirde, bu ceza 6183 sayılı Amme     
Alacaklarının tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri gereğince tahsil edilir.    
    b) Liman sınırları dışında, cezalar doğrudan doğruya Sahil Güvenlik bot     
komutanlarınca verilir. Cezayı derhal ve defaten ödemeyen gemiler ve götürü-    
lebilen diğer deniz vasıtaları en yakın ve uygun limana götürülerek savcılığa   
teslim edilir ve bu gemiler hakkında (a) fıkrasında belirtilen hususlar uygu-   
lanır.                                                                          
    Kendi makineleri ile tahrik edilemeyen deniz vasıtaları hakkında gerekli    
zabıt tutularak, durum en yakın sahildar il veya ilçe merkezindeki savcılığa    
intikal ettirilir.                                                              
    c) Liman teşkilatının bulunmadığı yerlerdeki kirletmeler ile, bütün göl ve  
akarsulara yapılan kirletmeler için mülki amirlerin ceza verme yetkileri sak-   
lıdır. Gerekli denetimi yukarıdaki esaslara uygun olarak yaparlar.              
    Makbuz karşılığında tahsil edilen para cezaları, mahallin en büyük mal me-  
murluklarına yatırılır.                                                         
    Gemi ve deniz araçlarına verilecek cezalarda suçun tespiti, cezanın kesilme-
si usulleri ile ceza uygulamasında kullanılacak makbuzların şekli, dağıtımı ve  
kontrolü hususundaki esaslar yönetmeliklerle belirlenir.                        
    3 - 18/5/1987 tarih ve 3362 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış veya   
değiştirilmiş olan hükümlerin metinleri: (Madde numaraları:18)                  

    Madde 18 fıkra (b) - (4/6/1986 tarih ve 3301 sayılı Kanunun hükmüdür.)      
    b) Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre gemi siciline tescil edilen her     
türlü deniz aracından gros ton başına her yıl alınacak bin lira,                
                                                                                
                                                                                
MÜLGA HÜKÜMLER, HAZİRAN 1988 (EK - 1)                                           
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    4 - 3/3/1988 tarih ve 3416 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış veya    
değiştirilmiş olan hükümlerin metinleri (Madde numaraları: 3,9,12,18,19,28,31,  
32.)                                                                            

    Madde 3 fıkra (e),(f) - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.)   
    e) İstisnai durumlar saklı olmak üzere kirlenmenin önlenmesi, sınırlandı-   
rılması ve mücadele için yapılan harcamaların kirleten tarafından karşılanması  
esastır.                                                                        
    f) Çevreyi kirletenler ve çevreye zarar verenler sebep oldukları kirlenme   
ve bozulmadan doğan zararlardan dolayı kusur şartı aranmaksızın sorumludurlar.  
Ancak bunlar, kirlenmenin önlenmesi ve sınırlanması için yapılan giderleri öde- 
me sorumluluğundan, söz konusu kirlenmeyi önlemek için gerekli her türlü tedbiri
aldıklarını ispat etmek kaydıyla kurtulabilirler.                               

    Madde 9 - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.)                 
    Kırsal ve kentsel alanda arazi kullanım kararına uygun olarak tespit edilen 
koruma alanları ve bu alanlarda uygulanacak koruma ve kullanım esasları yönetme-
likle belirlenir.                                                               
    Tespit edilen bu esaslar çerçevesinde aşırı ve yanlış kullanım nedeniyle ül-
kenin temel ekolojik sistemlerinin dengesinin bozulması, hayvan ve bitki türle- 
rinin nesillerinin tehlikeye düşürülmesi, doğal zenginliklerin bütünlüklerinin  
tahribi yasaktır.                                                               

    Madde 12 - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.)                
    Atık ve artıkların arıtılması, uzaklaştırılması ve zararsız hale getirilmesi
ile ilgili denetimlerin nasıl ve hangi kurum ve kuruluşlarca yapılacağı, denet- 
leme elemanlarının nitelikleri ve yetkileri yönetmelikle belirlenir.            
    Kuruluş ve işletmeler faaliyetlerinin denetlenmesi için çıkardıkları atık ve
artıkların özellik ve miktarına ilişkin bilgileri sürekli ve düzenli olarak be- 
lirlemek ve bu hususu belgelemekle yükümlüdürler.                               

    Madde 18 - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.)                
    Fonun gelirleri:                                                            
    Çevre Kirliliğini Önleme Fonu;                                              
    a) (Değişik: 4/6/1986-3301/1 md.) Motorlu taşıt araçlarının fenni muayene-  
leri sırasında ayrıca alınacak fenni muayene ücretinin onda ikisi oranında,     
    b) (Değişik: 18/5/1987-3362/1 md.) Türk Ticari Kanunu hükümlerine göre      
gemi siciline tescil edilen her türlü deniz aracından gros ton başına her yıl   
alınacak yüz lira,                                                              
    c) (Değişik: 4/6/1986-3301/1 md.) Hava taşıt araçlarından yurt içi taşıma-  
ları için ayrıca alınacak yolcu başına bilet bedelinin binde beşi ile taşınan   
yük için ton başına yılda beşyüz lira,                                          
    d) (Değişik: 4/6/1986-3301/1 md.) Fabrika, işyeri, eğlence yeri, atölyeler- 
den, ayrıca alınacak gelir vergisinin binde üçü oranında,                       
    Fona katılma payları ile;                                                   
    e) Çevre Müsteşarlığının bütçesine bu amaçla her yıl konan ödeneklerden,    
    f) Fondan verilecek kredilerin faizlerinden,                                
    g) Yardım ve bağışlardan,                                                   
    h) Bu Kanuna göre verilecek para cezalarından,                              
    Oluşur.                                                                     
    Fonun gelirleri bir Devlet bankasında açılacak hesapta toplanır.            
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                            1236-1                                              
                                                                                
    Bu maddenin a,b,c ve d fıkraları gereğince toplanan paralar ertesi ayın     
15'ine kadar belirtilen Devlet bankasındaki hesaba yatırılır. Zamanında bu      
işlemi yerine getirmeyen ilgili kurum ve kuruluşlar fon için toplanan meblağı   
% 10 faiziyle öderler. Gecikmeye sebep olanlar hakkında kanuni işlem yapılır.   

    Madde 19 fıkra beş, bend (h)-(9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmü-  
dür.)                                                                           
    h) Çevre kirliliğini önleyici ve çevreyi iyileştirici faaliyetlerde kulla-  
nılacak olan her türlü araç gereç alımı,                                        

    Madde 28 - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.)                
    Kirletenin sorumluluğu:                                                     
    Kirletenin kirlenmeyi durdurmak, gidermek veya azaltmak için gerekli önlem- 
leri almaması veya bu önlemlerin yetkili makamlarca doğrudan alınması nedeniyle 
kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan gerekli harcamalar 6183 sayılı Amme Ala-   
caklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre kirletenden tahsil      
edilir.                                                                         
    Kirletenin, meydana gelen zarardan ötürü genel hükümlere göre tazminat      
sorumluluğu saklıdır.                                                           

    Madde 31 - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.)                
    Bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili olarak çıkarılacak yönetmelikler, ilgili   
bakanlıkların görüşü alınarak Başbakanlık Çevre Müsteşarlığınca hazırlanır.     
"Yüksek Çevre Kurulu" tarafından uygun görüldükten sonra, Kanunun yürürlüğe     
girmesinden başlayarak en geç bir yıl içinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yü-   
rürlüğe konulur.                                                                

    Madde 32 - (9/8/1983 tarih ve 2872 sayılı Kanunun hükmüdür.)                
    Bu Kanuna göre yürürlüğe konulacak yönetmeliklerin yayımından itibaren      
deniz kirliliğinin önlenmesi hususunda 618 sayılı Limanlar Kanununun 4 ve 11    
inci maddeleri gereği yürürlükte bulunan ceza hükümleri uygulanmaz.             
    5 - 13/3/1990 tarih ve 409 sayılı KHK ile yürürlükten kaldırılmış veya      
değiştirilmiş olan hükümlerin metinleri, (Madde numaraları: 5)                  

    Madde 5 - (3/3/1988 tarih ve 3416 sayılı Kanunun hükmüdür.)                 
    İl Çevre Kurulu valinin başkanlığında, Merkez Çevre Kuruluna dahil Bakan-   
lık ve kuruluşlardan taşra teşkilatı olanların ildeki temsilcilerinden oluşur.  
İldeki Belediye Başkanı, Sanayi Odası, Ticaret Odası, Ticaret ve Sanayi Odası,  
Ziraat Odası bulunan illerde bu odaların Başkanları da kurula katılırlar.       
Kurulun sekreterya görevleri il sağlık müdürlüklerince yürütülür.               
    Kurul ayda bir toplanır ve gerektiğinde başkan tarafından toplantıya çağ-   
rılabilir.                                                                      
    İl Çevre Kurulu, Merkez Çevre Kurulunca çevre kirliliğine yol açan ve       
faaliyet kolları itibariyle gruplandırılan işletmelerin derecelerini belirler.  
    Kurul dereceleri belirlerken, işletmelerin kapasitesini, arıtma tesislerinin
bulunup bulunmadığını, çevreye verdiği zararın ölçüsünü, cirolarını ve tesisin  
bulunduğu yerin ekolojik, ekonomik, teknik, teknolojik ve benzeri özelliklerini 
dikkate alır.                                                                   
                                                                                
                                                                                
                                                                                
MÜLGA HÜKÜMLER, KASIM 1991 (EK - 8)                                             
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                1236-2                                          
                                                                                
    6 - 9/8/1991 tarih ve 443 sayılı KHK ile yürürlükten kaldırılmış veya değiş-
tirilmiş olan hükümlerin metinleri. (Madde numarası: 4)                         

    Madde 4 - (3/3/1988 tarih ve 3416 sayılı Kanunun hükmüdür.)                 
    Çevre kirliliğine yol açan işletmeleri bu Kanunun 18 inci maddesinin (ı)    
bendine göre faaliyet kolları itibariyle gruplandırmak ve Bakanlar Kurulu Kara- 
rına sunmak üzere Merkez Çevre Kurulu kurulmuştur.                              
    Bu kurul, Çevre Genel Müdürlüğünün başkanlığında İçişleri, Maliye ve Gümrük,
Bayındırlık ve İskan, Sağlık ve Sosyal Yardım, Ulaştırma, Tarım Orman ve Köyiş- 
leri, Sanayi ve Ticaret, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Devlet Planlama
Teşkilatı Müsteşarlığı, Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu ve Türkiye  
Atom Enerjisi Kurumu yetkililerinden oluşur.                                    
    Çevre kirliliğine yol açan işletmelerin faaliyet kolları itibariyle gruplan-
dırılması kararında Türkiye Ticaret, Sanayi, Deniz Ticaret Odaları ve Ticaret   
Borsaları Birliğinden üç, Türkiye Ziraat Odaları Birliğinden bir üye de kurula  
katılır.                                                                        
    Kurul üç ayda bir toplanır ve gerektiğinde her zaman Başkan tarafından top- 
lantıya çağrılabilir.                                                           
    Kurulun sekreterya görevlerini Çevre Genel Müdürlüğü yürütür.               
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
         2872 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN                  
               YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE                          
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Kanun                                                        Yürürlüğe      
     No.         Farklı tarihte yürürlüğe giren maddeler        giriş tarihi    
-----------   ---------------------------------------------   ----------------- 
 KHK/222                          -                              18/6/1984      
    3301                          -                              19/6/1986      
    3362                          -                              26/5/1987