Endeksler
                                                                                
                                                                                
                     TOHUMCULUK YÖNETMELİĞİ                                     
                                                                                
    Bakanlar Kurulu Karanın Tarihi       :  8.5.1973,  No: 7/6375               
    Dayandığı Kanunların Tarihi          :  15.5.1957, No: 6968                 
                                            27.1.1936, No: 2903                 
                                            21.8.1963, No: 308                  
    Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi     :  25.5.1973, No: 14545                
    Yayımlandığı Düsturun Tertibi        :   5, Cildi: 12, S. 2175              
                                                                                
                         BİRİNCİ BÖLÜM                                          
                 Kanuni Dayanak, Amaç ve Tanımlar                               
    Kanuni dayanak:                                                             

    Madde 1 - 3203 sayılı Ziraat Vekaleti Vazife ve Teşkilat Kanunu, 5433 sayılı
Devlet Üretme Çiftlikleri Genel Müdürlüğü Görev ve Kuruluş Kanunu, 4604 sayılı  
Türkiye Zirai Donatım Kurumu Kanunu, 6968 sayılı Zirai Mücadele ve Zirai Karan- 
tina Kanunu, 2903 sayılı Pamuk Islahı Kanunu ve 308 sayılı Tohumlukların Tebci- 
li, Kontrolu ve Sertifikasyonu hakkındaki kanun ve 27/2/1970 tarih ve 7/334 ve  
25/7/1970 tarih ve 1/1037 sayılı Bakanlar Kurulu Kararlarına bağlı (Tohumculuğu 
Geliştirme Proje Hedefleri ve Uygulama Esasları) ile verilen görev ve yetkilere 
istinaden bu Yönetmelik hazırlanmıştır.                                         
                                                                                
    Amaç:                                                                       
                                                                                

    Madde 2 - Bu Yönetmeliğin amacı:                                            
    Çoğalan halkımızın bitkisel besin ve sanayiin ham madde ihtiyacını karşıla- 
mak, iç ve dış pazar taleplerine uygun, plan ve programlarda öngörülen üretim   
hedeflerini gerçekleştirmek için lüzumlu olan, iyi vasıflı yüksek verimli ve    
ekonomik değer taşıyan tohumluk materyalin özel sektöre dayalı olarak üretilme- 
si, en uygun şartlarda ve en kısa zamanda çiftçiye dağıtımı ve kontrolu ile il- 
gili esasları belirtmek.                                                        
                                                                                
    Fakülteler, Zirai Araştırma Müesseseleri, ıslah, üretim ve dağıtımla ilgili 
resmi ve özel kuruluşlar, çiftçi kuruluşları arasında tohumculuk konusunda iş-  
birliği ve görev dağılımını temin etmektir.                                     
                                                                                
    Tanımlar:                                                                   

    Madde 3 - Tohumculukta ve bu Yönetmelikte kullanılan deyim ve terimlerin an-
lamı bitki özelliklerine göre aşağıda belirtilmiştir :                          
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    A - Genel Tanımlar:                                                         
                                                                                
    Tohumculuk:                                                                 
                                                                                
    1) Tohumlukların ıslahı tescili üretimi hazırlanması dağıtımı, kontrolü ve  
bunlarla ilgili organizasyon faaliyetlerinin tümünü ifade eder.                 
                                                                                
    Tohumluk:                                                                   
                                                                                
    2) Bitkilerin üretilmesinde kullanılan vegetatif ve generatif kısımlar olup 
canlı ve üreme kabiliyeti olan bitki materyalidir.                              
    Uygulamada tohumluk üreme kabiliyeti olan tohum ve bitki kısımları (Tohum-  
luk, Fide, Fidan, Çubuk, Çelik, Yumru, Kök ve Soğan) gibi isimlerle adlandırı-  
lır.                                                                            
    Tohum :                                                                     
    3) Bitkilerin generatif kısmı olup döllenme sonucu meydana gelen ve embriyo-
yu taşıyan kısımlarıdır.                                                        
    Tescil:                                                                     
    4) Islah edilmiş çeşitlerle köy çeşitlerinin (Tanınmış ve isim yapmış yerli 
çeşitler) morfolojik, biyolojik, teknolojik ve tarımsal niteliklerinin tarla de-
nemeleri ve laboratuvar analizleri ile belirtilmesi, mevcutlardan farklı ve yeni
çeşit olduğu tespit edilerek bir kütüğe kaydedilmesidir.                        
    Tohumluk kontrolü:                                                          
    5) Tohumlukların laboratuvar analizi ile (Gözle veya herhangi bir vasıta ile
tespit edilebilen) fiziksel ve biyolojik değerlerin tespit edilmesidir.         
    Sertifikasyon:                                                              
    6) Tohumlukların tarla ve laboratuvar muayeneleri sonucunda genetik, fizik- 
sel ve biyolojik değerlerinin tesbit edilmesi ve bunun bir belge ile tevsikidir.
    Meyve ve bağlarda yalnız tarla ve hastalık muayenesi yapılır.               
                                                                                
    Vegatatif üreme:                                                            
    7) Cinsel olmayan üreme; çelik, yumru, kök, soğan vesaire gibi bitki kısım- 
ları olan üremedir.                                                             
                                                                                
    Generatif üreme:                                                            
    8) Cinsel olan üreme; döllenme neticesinde meydana gelmiş embriyoyu taşıyan 
tohumla üremedir.                                                               
    Morfolojik nitelikleri:                                                     
    9) Bitkilerin ve tohumluluğun dış görünüşüne ait nitelikleridir.            
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Biyolojik nitelikler:                                                       
    10) Tohumluluğun çimlenmesi ve çimlenmesini takip eden safhaları ile bitki- 
lerin büyüme ve gelişmeleridir.                                                 
    Kendi kendini dölleyen bitkiler:                                            
    11) Aynı bitkinin çiçeklerinde erkek ve dişi organları bulunan kendi kendini
dölleyen (Tozlayan) bitkilerdir.                                                
    Yabancı döllenmeye tabi bitkiler:                                           
    12) Çiçeklerinde erkek ve dişi organları bulunmasına rağmen kendi kendisini 
dölleme kabiliyeti olmayan ve erkek ve dişi organları başka başka bitkilerde    
olup bir bitkinin diğer bir bitki tarafından döllenmesidir.                     
                                                                                
    Nüveci çiftçi :                                                             
    13) Sertifikalık tohumluk yetiştiren çiftçidir.                             
    Nüve işletmesi:                                                             
    14) Nüveci çiftçilerin sertifikalı tohumluk yetiştireceği tarımsal işletme- 
lerdir.                                                                         
    B - Kendi kendini dölleyen bitki tohumluklarıyla ilgili tanımlar:           
    Çeşit safiyeti:                                                             
    1) Tohumluğun sahip olduğu genotipten farklı olan çeşitlerin oranıdır.      
                                                                                
    Fiziksel safiyet:                                                           
    2) Tohumluğun saf tohumluk ve yabancı madde olarak tespit edilen oranları-  
dır.                                                                            
    Saf tohumluk:                                                               
    3) Yabancı maddeleri ayrılmış aynı bitki çeşidine ait generatif veya vegeta-
tif üreme kısımlarıdır.                                                         
    Yabancı madde:                                                              
    4) Tohumluk içinde bulunan saf tohumluktan başka diğer mahsül ve zararlı    
bitki tohumları ile canlı ve cansız her türlü maddelerdir.                      
    Elit tohumluk:                                                              
    5) Yeni islah edilmiş veya öteden beri ıslah edilmiş olmakla beraber usulüne
göre çeşit safiyeti muhafaza ve devam ettirilen, doğrudan doğruya ıslahçı tara- 
fından kontrol edilen, orijinal tohumluğun başlangıcı ve anaç ve sertifikalı to-
humlukların kaynağını teşkil eden tohumluklardır.                               
    Orijinal tohumluk:                                                          
    6) Elit tohumluktan veya kendisinden elde edilen çeşidin safiyetini devam   
ettiren ve araştırma, ıslah ve deneme müesseselerinde veya bu müesseselerdeki   
ıslahçıların kontrolu altında yetiştirilen tohumlardır.                         
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    7)  Orijinal tohumluk doğrudan doğruya veya anaç tohumluk vasıtasıyla ser-  
tifikalı tohumluk sınıfının kaynağını teşkil eder.                              
                                                                                
    Anaç tohumluk:                                                              
    8) Orijinal tohumluktan veya kendisinden elde edilen ve çeşit safiyetini    
devam ettiren, Tohumluk Kontrol ve Sertifikasyon Teşkilatı tarafından kontrol   
edilen tohumluklardır.                                                          
    Sertifikalı tohumluk:                                                       
    9) Anaç tohumluktan veya kendisinden elde edilmiş çeşitlerin tarla ve labo- 
ratuvar muayeneleri yapılarak yönetmeliğindeki standartlarına uygunluğu belirti-
len ambalajlanmış, etiketlenmiş ve lüzumu halinde mühürlenmiş tohumluklardır.   
                                                                                
    C - Yabancı döllenmeye tabi bitkilerine ait tanımlar:                       
    Darı ve melez mısırda kendilenmiş döl:                                      
    1)  En az 5 yıl kendi kendini döllemeye tabi tutulduktan sonra elde edilen  
hemezigotu haiz, yabancı döllerden arınmış ve diğer bir kendilenmiş dölle birle-
şerek (Tek melezleri) meydana getirecek tohumlardır. Kendilenmiş döller elit    
tohumluk olarak kabul edilir.                                                   
                                                                                
    Tek melez:                                                                  
    2)  Bir ana ve bir baba kendilenmiş döllerin birleştirilmesiyle elde edilen 
ve çift melezi meydana getirme kabiliyeti bulunan tohumluktur. Bu, anaç kademe- 
sindeki tohumluğa tekabül eder.                                                 
                                                                                
    Çift melez:                                                                 
    3)  Bir ana ve bir baba tek melezin birleştirilmesiyle meydana gelen ve üre-
tilmek üzere çiftçiye dağıtılan ve her yıl yenilenen tohumluktur. Sertifikalı   
tohumluk kademesine tekabül eder.                                               
                                                                                
    Sentetik çeşitler:                                                          
    4)  Muayyen adet ve oranda (Kendilenmiş döl) karışımından meydana getirilen 
ilk generasyondur. Safkan taşımayan sertifikalı tohumluk karşılığıdır. Her yıl  
yenilenmesi gerekir.                                                            
                                                                                
    D - Pancar tohumu için tanımlar:                                            
                                                                                
    Familya:                                                                    
    1)  Yabancı döllenmeli bir bitkinin ilk neslini teşkil eden fertler toplu-  
luğudur.                                                                        
                                                                                
    Soy:                                                                        
    2) Familyadan yapılan seleksiyonlarla birbirlerine az veya çok benzeyen     
fertlerin meydana getirdikleri, nispeten balanse edilmiş topluluktur.           
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Ön elit:                                                                    
                                                                                
    3) Şeker pancarında; soyların tecrit edilerek üretilmesi suretiyle elde edi-
len tohumluktur.                                                                
                                                                                
    Kompenet:                                                                   
    4) Şeker pancarında; çeşidi teşkil edecek olan elitlerden her birine verilen
isimdir.                                                                        
                                                                                
    Elit:                                                                       
    5) Şeker pancarında; çeşidi teşkil edecek olan kompenentların mihaniki karı-
şımı suretiyle meydana gelen henüz döllenme geçirmemiş ve ıslahcının mesuliyeti 
altında bulunan tohumluktur.                                                    
                                                                                
    Sertifikalı tohumluk:                                                       
    6) Şeker pancarında; elit tohumluğunun sertifikasyon esaslarına uygun bir   
surette üretilmesinden elde edilen tohumluktur.                                 
                                                                                
    E -  Vegetatif üreyen bitkilere ait tanımlar :                              
                                                                                
    Elit - orijinal:                                                            
    1) Islah yoluyla elde edilen homoziget ve genetik vasıfları belli, tescil   
edilmiş yeni çeşitler ve özellikle virus hastalıklarından ari fertlerdir.       
                                                                                
    Anaç:                                                                       
    2) Orijinal kademede elde edilen fertten vegetatif yolla üretilmek üzere    
üretim müesseselerine veya depo anaçlıklarına verilen ve sertifikalı fidan      
üretiminde anaçlık olarak istifade edilen fertlerdir.                           
                                                                                
    Sertifikalı Fidan:                                                          
    3) Üretim anaçlıklarında vegetatif yoldan elde edildiği bahçe muayenesi so- 
nunda tevsik edilen ve çeşit isminin doğrulukları yetiştirici müessese tarafın- 
dan tevsik ve garanti edilen muayyen yaş ve boyda özelliğine göre ambalajlanmak 
suretiyle dağıtıma hazırlanmış fidanlardır.                                     
                                                                                
    Aşı kalemi:                                                                 
    4) Anaç ağaçlardan kesilerek fidanlara ve yabani ağaçlara aşılanan muayyen  
boydaki bitki parçası veya dalıdır.                                             
                                                                                
    Aşılı fidan:                                                                
    5) Çöğür, delice, Amerikan asması gibi (Anaçlar) üzerine aşı kalemiyle aşı- 
lanmış mahsüldar çeşitlerin meydana getirdiği (Köklü fidan fidanlar) dır.       
                                                                                
    Aşısız fidan:                                                               
    6) Tohumdan yetiştirilen veya çelikten köklendirilerek yetiştirilen veya    
üzerine aşı yapılmadan büyütülen, iki ve daha yaşlı fidanlardır.                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Tohumluk çekirdek:                                                          
    7) Orijinal veya anaç ağaçlardan elde edilen, sertifikalı fidanın kaynağını 
teşkil eden ve çöğür yetiştirmek için kullanılan sertifikalı tohumlardır.       
    Çöğür:                                                                      
    8) Tohumdan veya çelikten, üzerine verimli çeşitler aşılanmak üzere, anaç   
olarak yetiştirilen 1 - 2 yaşındaki fidanlardır.                                
                                                                                
    Delice - (Yabani zeytin) :                                                  
    9) Kendiliğinden yetişen ve aşılanmamış olan zeytin fidanlarıdır.           
                                                                                
    Asma çubuğu :                                                               
    10) Yerli, Amerikan asması veya melez asmalardan, muhtelif maksatlarda kul- 
lanılmak üzere, kesilen bir yıllık sürgünlerdir.                                
                                                                                
    Asma çeliği:                                                                
    11) Asma çubuklarının köklendirilmek üzere, 40 - 60 cm. uzunluğunda kesilmiş
en az iki göz ihtiva eden asma parçalarıdır.                                    
                                                                                
    Omca:                                                                       
    12) Mahsüldar hale gelmiş olan asma fertleridir.                            
                                                                                
    Fide:                                                                       
    13) Bazı sertifikalı tohumlukların yastıklarda çimlendirilerek (tütün, çiçek
ve sebzelerde olduğu gibi) 10 - 15 santim boyunda büyütülmüşleridir.            
                                                                                
    Meyve damızlığı:                                                            
    14) Sertifikalı  kademede fidan üretimi maksadıyla aşıkalemi alınan ve anaç 
kademesindeki aşılı fidanlardan kurulmuş bulunan meyve bahçesinin beher ağacına 
(Damızlık) veya (Damızlık Bahçesi) denir.                                       
                                                                                
    Asma anaçlığı:                                                              
    15) Sertifikalı kademe fidan üretimi maksadıyla asma çubuğu alınan anaç ka- 
demesindeki fertlerden kurulmuş bulunan omca topluluğudur. Bu topluluktaki her  
omcaya (Anaç) denir.                                                            
                                                                                
                             İKİNCİ BÖLÜM                                       
       Islah, Tescil, Çeşit, Muhafaza, Üretim, Sertifikasyon, Ücret,            
                        Tohumlukların Yenilenmesi                               
                                                                                
    Islah materyalinin muhafazası:                                              

    Madde 4 - Islah materyali olarak genetik özellik gösteren ve ıslah bakımın- 
dan önem taşıyan (Buğdaygiller, endüstri, yağ ve lif bit-                       
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
kileri, soğanlı ve yumrulu bitkiler vs. gibi) kültürel ve yabani bitkilerin     
araştırma müesseselerince, devamlılığı temin edilecek, gerektiğinde bunların    
özel şartlarda, yetiştirilmesi ve üretilmesi suretiyle genetik stok yapılması   
sağlanır.                                                                       
    Bitki ıslahı :                                                              

    Madde 5 - Mevcut çeşitlerin muhafazası ve devamlılığı sağlanacak, üzerinde  
çalıştırılarak vasıfları yükseltilecek, aynı zamanda genetik stoklardan da isti-
fade edilerek yeni çeşitler elde edilmek maksadiyle ıslah çalışmaları yapılır.  
    İntrodüksiyon :                                                             

 

 
    Madde 6 - Dış kaynaklardan temin olunan ıslah edilmiş, iyi vasıflı ve yüksek
verimli tohumluklar usul ve tekniğine uygun olarak denenecek, müspet sonuç ve-  
renler en kısa zamanda üretim materyali olarak değerlendirilecek ve bunların    
özeliklerinden istifade edilmek üzere ıslah materyali olarak ıslah programları- 
na alınır.                                                                      
    Tescil :                                                                    

    Madde 7 - Gerek iç ve gerekse dış kaynaklardan temin edilen yeni tohumluk   
çeşitleri, 308 sayılı Tohumlukların Tescil, Kontrol ve Sertifikasyonu hakkındaki
Kanunun tescil ile ilgili yönetmelik hükümleri dahilinde tescil edilir.         
                                                                                
    Tohumluk üretimi:                                                           

    Madde 8 - İç ve dış kaynaklardan temin edilen tescil edilmiş çeşitlerin to- 
humluk üretimi aşağıdaki esaslar dahilinde yapılır.                             
    a. Elit ve orijinal tohumluklar konuları ile ilgili araştırma  ve ıslah mü- 
esseseleri tarafından;                                                          
    b.  Anaç tohumluk; Tarım Bakanlığı sertifikasyon Teşkilatının kontrolü al-  
tında kamu kuruluşlarınca;                                                      
    Bunlardan;                                                                  
    - Hububat anaç tohumlukları Devlet Üretme Çiftliklerinin,                   
    - Çayır, mer'a ve yem bitkileri tohumlukları Ziraat İşleri Genel Müdürlüğü- 
nün ilgili araştırma, deneme ve üretme müesseselerinin,                         
    - Pamuk tohumluğu, pamuk ıslahı ile ilgili araştırma müesseselerinin,       
    - Şeker pancarı anaç tohumluğu, T. Şeker Fabrikaları A.Ş. Genel Müdürlüğü   
veya bu Şirketle işbirliği yapan kuruluşlar tarafından üretilir.                
    - Sebze ve süs bitkileri tohum ve soğanları ile bağ çubuğu ve meyve fidanla-
rı Ziraat İşleri Genel Müdürlüğü, ilgili araştırma, deneme, üretme müessesele-  
riyle Tarım Meslek Okulları, Devlet Üretme Çiftlikleri ile bunların kontrolu al-
tında özel sektör tarafından üretilecektir.                                     
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    - Endüstri, yağ ve lif bitkileri ile baklagiller gibi diğer bitkilerin anaç 
tohumlukları programa göre Ziraat İşleri Genel Müdürlüğü, D.Ü.Ç.Genel Müdürlü-  
ğü, T. Zirai Donatım Kurumu, T. Şeker Fabrikaları A. Ş.'nce veya bunların kont- 
rolu altında özel sektörce üretilir.                                            
    Sertifikalı tohumluklar, nüvecı çiftçiler ve bunların teşkil edeceği koope- 
ratif, birlik ve şirketler tarafından yukarıda sayılan müesseselerle işbirliği  
ve sözleşme esaslarına göre yetiştirilebilir.                                   
                                                                                
    Özel sektörle işbirliği:                                                    
                                                                                

    Madde 9 - Nüveci çiftcilerin teşkil edeceği kooperatif, birlik ve şirketler 
kuruluncaya kadar, yetiştirilen anaç tohumluklar nüveci çiftçilere peşin ve kre-
dili verilecek ve nüveci çiftçi anaç tohumluğu altında müessese ile bir sözleşme
imzalayacak ve bu çiftçilerin yetiştirdiği sertifikalı tohumluklar sözleşme hü- 
kümlerine göre, sözleşme imzalayan müessese tarafından satın alınacak ve tohum- 
luk olarak hazırlanacaktır. Kooperatif, birlik ve şirketler kurulduktan sonra   
sertifikalı tohumluk alınması, hazırlanması ve satışı bu kuruluşlara devredile- 
bilir.                                                                          
    Tohumlukların sertifikasyonu:                                               

    Madde 10 - 308 sayılı Tohumlukların Tescil, Kontrol ve Sertifikasyonu hak-  
kındaki Kanun ve bu kanunun uygulanmasına ilişkin yönetmelikler gereğince her   
çeşit tohumluğun tescili, üretimi, hazırlanması ve dağıtılmasından, piyasaya    
çıkarılan tohumlukların uygunluğunun kontrolünden Ziraat İşleri Genel Müdürlüğü 
sorumludur.                                                                     
                                                                                
    Ücret :