Endeksler
                                                                                
                     MADEN VE TAŞ OCAKLARI İŞLETMELERİNDE VE                    
                          TÜNEL YAPIMINDA ALINACAK İŞÇİ                         
                            SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ                             
                             ÖNLEMLERİNE İLİŞKİN                                
                                   TÜZÜK                                        
                                                                                
    Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi      : 13.8.1984,  No : 84/8428            
    Dayandığı Kanunun Tarihi              : 25.8.1971,  No : 1475               
    Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi      : 22.10.1984, No : 18553              
    Yayımlandığı Düsturun Tertibi         : 5, Cildi : 24, S. 2024              
                                                                                
                             BİRİNCİ KISIM                                      
                    Kapsam, Deyimler ve Genel Hükümler                          
                                                                                
    Kapsam                                                                      

    Madde 1 - Doğada element, bileşik veya karışım halinde bulunan maddelerin   
araştırılması, işletmeye hazırlanması, işletilmesi, çıkarılması ve zenginleşti- 
rilmesinde çalışan işyerlerinde, taş ocaklarında ve tünel yapımında, işçi sağlı-
ğı ve iş güvenliği mevzuatında genel olarak öngörülenler yanında alınması       
gerekli sağlık ve güvenlik önlemleri bu Tüzükte gösterilmiştir.                 
    Deyimler                                                                    

    Madde 2 - Bu Tüzükte geçen deyimlerden; Açık işletme, yerüstündeki işletme- 
leri, Alçak gerilim, 42 - 1000 volt arasındaki gerilimleri,                     
    Akrosaj, dik ve eğimli kuyuların dip ve başlarıyla ara katlardaki manevra   
yerlerini, bu yerlerde bulunan düzenleri,                                       
    Alev sızdırmaz (antigrizüto) aygıt, içine girebilecek grizunun patlaması    
halinde, hasara uğramaksızın, alevin sızmasını ve ortamdaki grizu veya kömür    
tozunun tutuşmasını ya da patlamasını önleyecek şekilde yapılmış aygıtı,        
    Askıya almak, bir kademenin hazırlanmasından sonra kendi ağırlığıyla göçme- 
sini sağlamak üzere altının boşaltılmasını,                                     
    Ateşleme, kazı işlerinde deliklere doldurulmuş olan patlayıcı maddelerin    
patlatılmasını,                                                                 
    Ateşleyici (barutçu), bu Tüzükte yazılı patlayıcı madde kullanılması koşul- 
larını yerine getirmek üzere, yeterlik belgesine sahip, en az ilkokul mezunu    
kişiyi,                                                                         
    Ayak, maden içerisinde iki galeri arasında cephe halinde üretim yapılan     
yeri,                                                                           
    Baca, maden içerisinden sürülen galeriyi,                                   
    Başaşağı (desandr), yeraltında başaşağı sürülen eğimli yolları,             
    Baraj, yeraltında yangın, su, zararlı gaz ve diğer tehlikeleri önleyici en- 
gelleri,                                                                        
    Bür, yerüstüyle bağlantısı olmayan kuyuyu,                                  
    Cep (niş), galeri, varagel ve vinç dip ve başlarıyla ara katlarında ve ızga-
ralarda görevli işçilerin ve ateşleme görevlilerinin korunmaları amacıyla ser-  
bestçe sığınabilecekleri biçimde yapılan yuvaları,                              
    Çatlak (kavlak), ana kütleden ayrılmış, her an düşebilecek parçaları,       
    Çatlak (kavlak) sökümü, bir kademenin kazı işlerinin devamı sırasında ana   
kitleden ayrılmış, düşebilecek durumdaki parçaların temizlenmesini,             
    Daimi nezaretçi, fenni nezaretçinin emir ve talimatı altında görev yapan ve 
Maden Kanununun 82 nci maddesine göre atanmış kimseyi,                          
    Dekapaj, kazısı yapılacak maden ve taş kitlesi veya tabakasının üzerini     
kaplayan örtü tabakasının kaldırılmasını,                                       
    Dolgu (ramble), yeraltında açılan boşlukların dolgu malzemesiyle doldurulma-
sını,                                                                           
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Fenni nezaretçi, işçi sağlığı ve iş güvenliği gereklerinin yerine getiril-  
mesinden ve işletmenin teknik esaslar çerçevesinde çalıştırılmasından sorumlu,  
maden mevzuatına göre görevlendirilmiş maden mühendisini veya maden yüksek      
mühendisini,                                                                    
    Freno, varagel üzerinde taşımayı sağlayan sistemi,                          
    Gerilimin etkin (efikas) değeri, alternatif akımda gerilimin tepe değerinin 
1,41 e bölünmesinden elde edilecek değeri,                                      
    Grizu, metanın havayla karışımını,                                          
    Hava köprüsü (krosing), bir hava akımının diğer bir hava akımı yoluna       
karışmadan belirlenmiş doğrultuda gitmesini sağlayan geçidi,                    
    Kademe, açık işletmelerde belirli aralık, kot ve eğimlerle meydana getirilen
basamak şeklindeki çalışma yerlerini,                                           
    Karakol, vinç ve varagel baş ve diplerinde kurulan koruyucu düzeni,         
    Karo, maden işletmeleri için gerekli hizmetlerin yapıldığı yerüstü tesisle- 
rinin bulunduğu alanı,                                                          
    Kendiliğinden emniyetli aygıt, içinde normal çalışması sırasında meydana    
gelebilecek herhangi bir ark veya kıvılcımın ortamda bulunan yanıcı gaz veya    
buharları patlatmayacağı biçimde yapılmış aygıtı,                               
    Kişisel koruyucular, çalışanların iş kazasına uğramalarını veya meslek      
hastalıklarına tutulmalarını önlemek üzere, çalışılan yerin özelliğine ve yürür-
lükteki mevzuata göre çalışma süresince kullanmak zorunda oldukları gözlük,     
maske, baret, koruyucu ayakkabı, eldiven, yağmurluk, emniyet kemeri vb.         
koruyucuları,                                                                   
    Küçük gerilim, 42 volta kadar olan gerilimleri,                             
    Lağım, taş içerisinde sürülen galeriyi,                                     
    Maden ocağı, kuyuları ve giriş çıkış yollarıyla yeraltındaki bütün kazıları,
bu kazılardan çıkan pasanın çıkartıldığı yatımlı ve düz galerileri, diğer yolla-
rı ve üretim yerlerini, çıkarma (ihraç), taşıma, havalandırma tesislerini,      
yeraltında kullanılan enerjinin sağlanmasında ve iletilmesinde kullanılan sabit 
tesisleri, (Kendine özgü havalandırma tesisi bulunan her maden ocağı bağımsız   
bir ocak sayılır. Ancak, ayrı havalandırma tesisleri bulunmakla birlikte,       
aynı işverene ait olup bir elden yönetilen ve yeraltından birbirlerine bağlı    
olan birden çok maden ocağı tek bir ocak kabul edilir.)                         
    Molet, kuyularda vinç halatını yönlendiren özel makarayı,                   
    Nefeslik, ocak havasının giriş ve çıkış yolunu,                             
    Nezaretçi, fenni nezaretçi tarafından gerekli görülen işleri yürütmek veya  
bunları gözetim altında bulundurmak üzere yazılı olarak görevlendirilen, gerekli
deneyim ve teknik bilgiye sahip, en az ilkokul mezunu kişiyi,                   
    Paraşüt, asansörlerde çekme halatının kopması halinde kafesin düşmesini ön- 
leyecek düzeni,                                                                 
    Potkabaç, kazı işlemini kolaylaştırmak amacıyla alında derinlemesine açılan 
boşluğu,                                                                        
    Rekup, ana galeriden maden yatağını kesme amacıyla sürülen ikincil  galeri- 
leri,                                                                           
    Röset, kuyu ve başaşağıların (desandr) dip ve başlarının katlardaki yatay   
yollarla olan bağlantı yerlerini,                                               
    Sıkılama, lağım deliklerine patlayıcı madde konulduktan sonra kalan boşluğun
gerektiği biçimde doldurulmasını,                                               
    Şev, kademe alın ve yüzlerindeki eğimi,                                     
    Şövelman, kuyu ağzındaki asansör kulesini,                                  
    Topuk, yeraltı işletmeleriyle açık işletmelerde güvenlik için bırakılan     
maden kısımlarını,                                                              
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Varagel,dolu araba aşağıya inerken boş arabanın yukarıya çıkmasını sağlayan 
ve karşılıklı ağırlık esasına göre,eğimli düzey üzerinde fren ve halat kulla-   
nılarak yapılan taşıma yerini,                                                  
    Yüksek gerilim, 1000 voltun üstündeki gerilimleri,                          
    Bakanlık, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığını,                           
    ifade eder.                                                                 
    Kurma izni ve işletme belgesi                                               

    Madde 3 - Bu Tüzük kapsamında olup ilk kez işletmeye açılacak veya bir      
yılı aşan bir süreyle durdurulduktan sonra yeniden çalıştırılacak işyerleri     
için, bölge çalışma müdürlüğüne başvurularak kurma izni ve işletme belgesi alın-
ması gerekir.                                                                   
    Fenni nezaretçinin denetimi                                                 

    Madde 4 - Fenni nezaretçi, en az 15 günde bir, ocağın işçi çalıştırılan yer-
lerini denetlemek, sonucunu, noterce onaylı fenni nezaretçi rapor defterine,    
öngöreceği öneri ve önlemlerle birlikte yazıp imzalamak zorundadır. Denetimin   
yapılmamasından, öneri ve önlemlerin yerine getirilmemesinden işveren sorumlu-  
dur.                                                                            
                                İKİNCİ KISIM                                    
                       Maden Ocaklarında Yeraltı İşleri                         
                                BİRİNCİ BÖLÜM                                   
                       Yollar, Merdivenler ve Haritalar                         
    Yollar                                                                      

    Madde 5 - Ocakların giriş ve çıkış yollarının sürekli olarak açık ve bakımlı
durumda bulundurulması, çalışanlara öğretilmesi, gerekli yerlerde yolların git- 
tiği yerleri gösterir levha ve işaretlerin konulması ve bunların korunması zo-  
runludur.                                                                       
    İki yol zorunluluğu                                                         

 

 
    Madde 6 - Hazırlık devresi dışında, yeraltı çalışmalarının yapıldığı yerler,
en az iki ayrı yolla yerüstüne bağlanır. Bu yollar arasındaki topuk, 30 metreden
aşağı olamaz; yolların ağızları aynı çatı altında bulundurulamaz.               
    Kuyular arasında bağlantı                                                   

    Madde 7 - Bağlantı yolları birbirine yakın iki kuyudan oluşan ocaklarda,    
kuyular arasında, başkaca güvenli bir yol bulunmadığı takdirde, kuyuların en de-
rin katında bağlantı kurulur.                                                   
    Merdiven zorunluluğu                                                        

    Madde 8 - Derinliği 50 metreden az olan kuyularda, işçilerin çıkabileceği,  
sağlam ve bakımlı bir merdiven bulunması zorunludur.                            
    Çıkarma (ihraç) kuyularının bağlanması                                      

    Madde 9 - Dik ve eğimli çıkarma kuyularının rösetleri, bir taraftan diğer   
tarafa güvenle geçmeyi sağlayacak, uygun bir geçit yoluyla birbirine bağlanacak-
tır.                                                                            
    Kuyu merdivenleri                                                           

    Madde 10 - Kuyu merdivenleri, çıkarma bölmelerinden ayrı bir bölme içinde   
bulunacaktır.                                                                   
    Merdivenlerin nitelikleri