Endeksler

ÇEKLE ÖDEMELERİN DÜZENLENMESİ VE ÇEK HAMİLLERİNİN KORUNMASI HAKKINDA
 	         KANUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN KANUN


Kanun Numarası	: 4814
Kabul Tarihi	: 26/02/2003
Yayımlandığı R. Gazete	: Tarih : 08/03/2003 Sayı : 25042
 
    

   Madde 1 - 19.3.1985 tarihli ve 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek 
Hamillerinin Korunması Hakkında Kanunun 2 nci Maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki 
şekilde değiştirilmiştir.
   Sorumluluk :

   Madde 2 - Bankalar, çek hesabı açmak maksadıyla bu Kanunla kendilerine verilen görev 
ve yükümlülükleri yerine getirirken, çek hesabı açtırmak isteyenin yasaklılık ve engel durumu 
bulunup bulunmadığını Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca 9 uncu Maddeye göre 
bankalara yapılan duyurular çerçevesinde her birinin kendi nezdinde oluşturduğu kayıtlardan 
araştırırlar; ayrıca bu kişinin ekonomik ve sosyal durumu gibi hususların belirlenmesinde 
gerekli basiret ve özeni gösterirler.

   Madde 2 - 3167 sayılı Kanunun 3 üncü Maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde 
değiştirilmiştir.
   Çek defterleri :

   Madde 3 - Çek defterleri bankalarca bastırılır.
   Çek defterlerinin baskı şeklini belirleyen esaslar, Türkiye Bankalar Birliğinin görüşü 
alınarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca Resmî Gazetede yayımlanacak bir tebliğle 
düzenlenir. Çek defterlerinin her yaprağına, çek hesabının bulunduğu şubenin adı, hesap 
numarası ve hesap sahibinin vergi kimlik numarası yazılır; ancak, hesap sahibinin vergi 
kimlik numarası hariç olmak üzere bunların yazılmamış olması veya bankalarca baskı şekline 
ilişkin esaslara aykırı davranılması çekin geçerliğini etkilemez.
   29.6.1956 tarihli ve 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 692 nci Maddesinde belirtilen 
unsurları taşımayan senetler bu Kanun kapsamında kabul edilmez; ancak aynı Kanunun 693 
üncü Maddesi hükmü saklıdır.
   Bankalar, çek hesabı açtıranların açık kimlik ve adreslerini saptamak için fotoğraflı nüfus 
cüzdanı örnekleri ile yerleşim yeri belgelerini, tacir olanların ayrıca ticaret sicili kayıtlarını 
almak, bunların açık kimliklerini, adreslerini, vergi kimlik numaralarını ve çek hesabının 
kapatılma hallerini onbeş gün içinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına bildirmek ve 
bunlara ilişkin belgeleri hesapların kapatılmalarını izleyen beşinci yılın sonuna kadar 
saklamak zorundadırlar. Çekin karşılığının tamamen veya kısmen bulunmaması halinde 
hamilin talebi üzerine keşidecinin bankaca bilinen adresleri kendisine verilir.

   Madde 3 - 3167 sayılı Kanunun 4 üncü Maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

   Madde 4 - Çek hesabı açılan bankaya muhatap banka denir.
   Koşullarına uygun ve karşılığı var olan çek, muhatap bankanın herhangi bir şubesine ibraz 
edildiğinde hamilin vergi kimlik numarası saptandıktan sonra ödenir. Ancak, çek hesabı 
açılmış olan şube dışında herhangi bir şubeye ibraz edilen çek, o şubece karşılığı sorulmak 
suretiyle ödenir.
   Çekin karşılığının tamamen veya kısmen bulunmaması halinde bankanın ödeme 
yükümlülüğü, 10 uncu Maddede belirlenen sorumluluk miktarı saklı kalmak üzere, çek 
hesabında bulunan miktarla sınırlıdır. 10 uncu Maddede belirlenen miktar dahil olmak üzere 
kısmî ödeme halinde, çekin ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisi ücretsiz olarak hamile 
verilir. Çek hamili, bu fotokopiyle müracaat borçlularına veya kambiyo senetleri hakkındaki 
takip usullerine başvurabileceği gibi; Cumhuriyet savcılığına şikâyette bulunurken dilekçesine 
bu fotokopiyi ekleyebilir ve bunu icra daireleri ile mahkemelerde ispat aracı olarak 
kullanabilir. Mahkeme veya icra dairesinin istemi halinde çekin aslı bu mercilere gönderilir.

   Madde 4 - 3167 sayılı Kanunun 5 inci Maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

   Madde 5 - Çekin ibrazında karşılığının tamamen ödenmemesi veya çek hamili tarafından 
kısmî ödemenin kabul edilmemesi halinde, ibraz tarihi ile ödememe nedeni çekin üzerine 
yazılır ve çek, üzerine imzası alınarak hamiline geri verilir; çekin ön ve arka yüzünün 
fotokopisi banka tarafından saklanır.

   Madde 5 - 3167 sayılı Kanunun 6 ncı Maddesine aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.
   Yönetmelikte belirtilen esaslar çerçevesinde çeklerin fizikî olarak ibraz edilmeksizin 
sadece çek bilgileri üzerinden bankalararası takas odaları aracılığı ile elektronik ortamda 
muhatap bankaya gönderilerek işlem görmesi, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 710 uncu 
Maddesine göre takas odasına ibraz hükmündedir.
   Takas odaları aracılığıyla ibraz edilmiş çekler için, 10 uncu Maddede belirlenen 
sorumluluk miktarı dahil kısmî ödeme yapılmaz. Ancak, takas odaları aracılığıyla ibraz edilen 
çekin, hesapta yeterli karşılığının olmadığının belirlenmesi halinde muhatap banka tarafından, 
hesapta bulunan kısmî karşılık tutarı, çeki ibraz eden hamil lehine onbeş gün süreyle bloke 
edilir.

   Madde 6 - 3167 sayılı Kanunun 7 nci Maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

   Madde 7 - Yeterli karşılığı bulunmadığı için çeki kısmen veya tamamen ödemeyen 
muhatap banka, hesap sahibine, kendisine ait bütün çek defterlerini aldığı bankalara geri 
vermesini, 8 inci Maddede öngörülen sürenin bitiminden itibaren on gün içinde iadeli 
taahhütlü mektupla bildirir.

   Madde 7 - 3167 sayılı Kanunun 8 inci Maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

   Madde 8. - Çekte yazılı keşide gününe göre hesaplanacak ibraz süresinin bitim tarihinden 
itibaren en geç on gün içinde çekin karşılıksız kalan kısmını yüzde on tazminatı ve ibraz 
tarihinden ödeme gününe kadar geçen süre için 16a Maddesine göre hesaplanacak gecikme 
faizi ile birlikte ödemek suretiyle düzeltme hakkını kullanan, çek keşide etmek hakkını 
yeniden kazanır.

   Madde 8 - 3167 sayılı Kanunun 9 uncu Maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

   Madde 9 - Muhatap banka, yeterli karşılığı olmadığı için çekin ödenmediğini ve hesap 
sahibi hakkında gereken bilgileri,  ibraz  tarihinden  itibaren  on gün içinde Türkiye 
Cumhuriyet Merkez Bankasına bildirir. Bu bildirimden sonra çek tutarı ile 16c Maddesinde 
öngörülen tazminat ve gecikme faizinin hamile veya hamile ödenmek üzere muhatap bankaya 
ödenmesi de, muhatap banka tarafından ödeme tarihinden itibaren on gün içinde Türkiye 
Cumhuriyet Merkez Bankasına bildirilir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası da bu 
bildirimleri en geç onbeş gün içinde bankalara duyurur.

   Madde 9 - 3167 sayılı Kanunun 10 uncu Maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde 
değiştirilmiştir.
   Bankanın sorumlu olduğu miktar :

   Madde 10 - Muhatap banka, süresinde ibraz edilen çekin karşılığının bulunmaması 
halinde her çek yaprağı için üçyüzmilyon liraya kadar ve kısmen karşılığının bulunması 
halinde ise bu miktarı her çek yaprağı için üçyüzmilyon liraya tamamlayacak biçimde ödeme 
yapmakla yükümlüdür. Bu husus, hesap sahibi ile muhatap banka arasında çek defterinin 
teslimi sırasında yapılmış olan dönülemeyecek bir gayri nakdî kredi sözleşmesi hükmündedir.
   Yukarıda belirtilen sorumluluk miktarı, Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığınca 
yayımlanan toptan eşya fiyatları yıllık endeksindeki değişmeler göz önünde tutularak Türkiye 
Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından her yıl Ocak ayında belirlenir ve Resmî Gazetede 
yayımlanır.

   Madde 10 - 3167 sayılı Kanunun 11 inci Maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde 
değiştirilmiştir.
   Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca ilân edilecek hususlar :

   Madde 11 - Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, 16 ncı Madde gereğince çek hesabı 
açtırmaktan yasaklamaya ve 16c Maddesinin dördüncü fıkrası gereğince yasaklama kararının 
ortadan kaldırılmasına dair mahkeme kararlarının Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına 
bildirilmesine ilişkin esas ve usulleri Adalet Bakanlığının; bankalara duyurulmasına ilişkin 
esas ve usulleri Türkiye Bankalar Birliğinin görüşünü alarak Resmî Gazetede yayımlanacak 
bir tebliğle düzenler.
   Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, yeterli karşılığı olmadığı için ödenmeyen ve daha 
sonra ödenen karşılıksız çekler ile hesap sahibi hakkındaki bilgilerin bankalardan toplanma ve 
bankalara duyurulma esas ve usullerini Türkiye Bankalar Birliğinin görüşünü alarak belirler 
ve Resmî Gazetede yayımlar. Bankalar belirlenen esas ve usuller çerçevesinde bu bilgileri 
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına gönderirler.

   Madde 11 - 3167 sayılı Kanunun 13 üncü  Maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

   Madde 13 - 7 nci Madde gereğince banka tarafından yapılan ihtarı aldığı veya almış 
sayıldığı tarihten itibaren on gün içinde geçerli bir sebebe dayanmaksızın çek defterlerini geri 
vermeyenlere, ilgili bankanın ihbarı üzerine üçyüzellimilyon liradan üçmilyar liraya kadar 
ağır para cezası verilir. İlgili banka bu ihbarı yapmakla yükümlüdür.
   16 ncı Madde gereğince hükmolunan yasaklama süresi içinde çek hesabı açtıranlara bir 
yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. Hakkında yasaklama kararı verilmiş kişilere 
yasaklama süresi içinde çek hesabı açan bankalara birmilyar liradan beşmilyar liraya kadar 
ağır para cezası verilir.

   Madde 12 - 3167 sayılı Kanunun 14 üncü Maddesi başlığı ile birlikte aşağıdaki şekilde 
değiştirilmiştir.
   Yetkili olmadığı halde çek defteri basanlar ve bastıranlar :

   Madde 14. - Çek defteri basmaya veya bastırmaya kanunen yetkili kılınanlar dışında çek 
defteri basanlara ve bastıranlara iki yıldan beş yıla kadar hapis ve üçyüzellimilyon liradan 
üçmilyar liraya kadar ağır para cezası verilir.

   Madde 13 - 3167 sayılı Kanunun 15 inci Maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

   Madde 15. - 3, 4, 5, 7, 9 ve 11 inci Maddeler ile 13 üncü Maddenin birinci fıkrasında yazılı 
yükümlülükleri yerine getirmeyen bankalar hakkında üçyüzellimilyon liradan üçmilyar liraya 
kadar ağır para cezasına hükmolunur. Yargılamada bankayı şube müdürü temsil eder.

   Madde 14 - 3167 sayılı Kanunun 16 ncı Maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

   Madde 16. - Üzerinde yazılı keşide tarihinden önce veya ibraz süresi içinde 4 üncü Madde 
uyarınca ibraz edildiğinde, yeterli karşılığı bulunmaması nedeniyle kısmen de olsa 
ödenmeyen çeki keşide eden hesap sahipleri veya yetkili temsilcileri, kanunların ayrıca suç 
saydığı haller saklı kalmak üzere, çek bedeli tutarı kadar ağır para cezasıyla cezalandırılırlar. 
Ancak verilecek para cezası seksenmilyar liradan fazla olamaz. Bu miktar, 1.3.1926 tarihli ve 
765 sayılı Türk Ceza Kanununun ek 2 nci Maddesine göre her yıl artırılır. Bu suçtan 
mükerrirlere, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.
   Bu suçun, organ veya temsilcisi tarafından tüzelkişi yararına işlenmesi halinde özel hukuk 
tüzelkişisi hakkında da birinci fıkra uyarınca para cezasına hükmolunur. Ayrıca yetkili 
temsilci tarafından yararına çek keşide edilen hesap sahibi gerçek kişi hakkında da bu fıkra 
hükmü uygulanır.
   Mahkeme, ayrıca işlenen suçun niteliğine göre bir yıl ile beş yıl arasında belirleyeceği bir 
süre için hesap sahiplerinin ve yetkili temsilcilerinin çek hesabı açtırmalarının 
yasaklanmasına karar verir. Yasaklanma kararı bütün bankalara duyurulmak üzere Türkiye 
Cumhuriyet Merkez Bankasına bildirilir.
   Kısmen veya tamamen karşılıksız çıkan her çek yaprağı ayrı bir suç oluşturur.

   Madde 15 - 3167 sayılı Kanuna 16 ncı Maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki 16a 
Maddesi eklenmiştir.
   Karşılıksız çekte gecikme faizi :

   Madde 16a. - Çekin karşılıksız kalan miktarı için gecikme faizi, ibraz tarihinden itibaren, 
4.12.1984 tarihli ve 3095 sayılı Kanunî Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanuna göre ticarî 
işlerde temerrüt faizi oranı üzerinden hesaplanır.

   Madde 16 - 3167 sayılı Kanuna 16a Maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki 16b 
Maddesi eklenmiştir.
   Soruşturma ve kovuşturma usulü, görevli ve yetkili mahkeme :

   Madde 16b. - 16 ncı Maddede öngörülen suçlardan dolayı soruşturma ve kovuşturma 
yapılması, hamilin, çeki elinde bulundurmaları koşulu ile ödemede bulunan cirantanın veya 
kanunî veya akdî teminatı nedeniyle tam ödemede bulunan bankanın şikâyetine bağlıdır. Bu 
suçlara çekin ibraz edildiği ya da keşide edildiği veya şikâyetçinin yerleşim yerinin 
bulunduğu yer asliye ceza mahkemesinde bakılır.
   Çekin karşılığının bulunmaması nedeniyle şikâyet hakkı, 8 inci Maddede belirtilen 
miktarın yatırılması için öngörülen sürenin dolduğu tarihte; ihtiyatî tedbir kararı veya ödeme 
yasağı nedeniyle süresi içinde ibrazında çek hakkında işlem yapılmaması halinde ise, ihtiyatî 
tedbir kararının veya ödeme yasağının kalktığı tarihte doğar.
   Hükmün kesinleşmesinden sonra şikâyetten vazgeçildiğinde de, hüküm bütün cezaî 
sonuçları ile ortadan kalkar.
   Bu suçlardan dolayı yapılan yargılamalarda 4.4.1929 tarihli ve 1412 sayılı Ceza 
Muhakemeleri Usulü Kanununun 225 inci Maddesi uygulanabilir.
   Şikâyetten vazgeçme nedeniyle davanın düşmesi halinde, müdahil, ödeme nedeniyle 
davanın düşmesi veya cezanın ortadan kaldırılması halinde sanık veya hükümlü, yargılama 
giderlerinden sorumlu olur.
    
    

   Madde 17 - 3167 sayılı Kanuna 16b Maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki 16c 
Maddesi eklenmiştir.
   Davanın açılmasına engel olan, davayı düşüren ve cezayı ortadan kaldıran nedenler :

   Madde 16c - Aşağıda belirtilen koşulların yerine getirilmesi halinde ceza davası açılmaz :
   a) 8 inci Maddeye göre düzeltme hakkının kullanılması,
   b) 8 inci Maddede belirtilen süre geçtikten sonra ve henüz dava açılmadan önce çek tutarı 
veya karşılıksız kalan kısmı ile çek tutarına veya karşılıksız kalan kısmına ait yüzde oniki 
tazminatın ve çekin ibrazından ödeme tarihine kadar geçen süre içinde 16a Maddesine göre 
hesaplanacak gecikme faizinin ödenmesi.
   Dava açıldıktan sonra hüküm verilinceye kadar geçen süre içinde, çek tutarı veya 
karşılıksız kalan kısmı ile çek tutarına veya karşılıksız kalan kısmına ait yüzde onbeş 
tazminatın ve çekin ibrazından ödeme tarihine kadar geçen süre içinde 16a Maddesine göre 
hesaplanacak gecikme faizinin ödenmesi halinde ceza davası düşer.
   Hüküm verildikten sonra hüküm kesinleşinceye kadar geçen süre içinde, çek tutarı veya 
karşılıksız kalan kısmı ile çek tutarına veya karşılıksız kalan kısmına ait yüzde onsekiz 
tazminatın ve çekin ibrazından ödeme tarihine kadar geçen süre içinde 16a Maddesine göre 
hesaplanacak gecikme faizinin ödenmesi halinde ceza davası düşer.
   Hüküm kesinleştikten sonra çek tutarı veya karşılıksız kalan kısmı ile çek tutarına veya 
karşılıksız kalan kısmına ait yüzde yirmi tazminatın ve çekin ibrazından ödeme tarihine kadar 
geçen süre içinde 16a Maddesine göre hesaplanacak gecikme faizinin ödenmesi halinde  bütün 
cezaî sonuçları ile birlikte hüküm ortadan kalkar.
   Yukarıdaki fıkralarda belirtilen ödemeler hamile veya hamile ödenmek üzere muhatap 
bankaya yapılabilir.

   Geçici Madde 1. - Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce karşılıksız çekler hakkında 
açılmış bulunan davalarda, bu tarihten sonra yapılacak ilk duruşmada hazır bulunmayan 
şikâyetçiye, ilk duruşmada hazır bulunması veya bir vekil ile kendini temsil ettirmesi, 
duruşmaya gelmediği veya vekil de göndermediği takdirde şikâyetten vazgeçmiş sayılacağı 
hususunda davetiye çıkarılır. Bu davetiye, şikâyetçinin, mahkemeye bildirdiği; mahkemede 
dinlenmemişse şikâyet dilekçesinde belirttiği adresine gönderilir. Davetiye tebliğine veya 
tebliğ edilmiş sayılmasına rağmen üst üste iki duruşmaya gelmeyen veya vekil de 
göndermeyen şikâyetçinin şikâyetinden vazgeçmiş sayılmasına karar verilir. Şîkâyetçinin 
veya vekilinin haklı mazereti hâlinde bu hüküm uygulanmaz.
   Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenen karşılıksız çek keşide etme suçu 
hakkında, 3167 sayılı Kanunun bu Kanunla değiştirilen 16 ncı Maddesinin birinci fıkrasının 
son cümlesi uygulanmaz.
   Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 3167 sayılı Kanunun 16 ncı Maddesinin 
kapsamına giren suç nedeniyle;
   a) Hükümlü ve tutuklu bulunanların bu hallerinin derhal sona erdirilmesine ve 
tahliyelerine,
   b) Bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren üç ay içinde bunların dosyalarının ele alınarak 
hükümlüler hakkındaki hapis cezalarının çek bedeli tutarı kadar ağır para cezasına 
dönüştürülmesine, tutuklular hakkında talep edilmiş olan hapis cezaları yerine çek bedeli 
tutarı kadar ağır para cezasına hükmedilmesine,
   Mahkemesince karar verilir.

   Geçici Madde 2 - Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce karşılıksız çek keşide etmiş 
bir kimsenin, bu tarihten sonraki üç ay içinde çek tutarını veya karşılıksız kalan kısmını yüzde 
on tazminatı ve 16a Maddesine göre hesaplanacak gecikme faizi ile birlikte muhatap bankaya 
veya herhangi bir şubesine ödemesi veya 3167 sayılı Kanunun 8 inci Maddesine  göre 
düzeltme hakkını kullanmak suretiyle hamilin zararını karşılamış olması halinde şikâyetten 
vazgeçme koşulu aranmaksızın,
   a) Hazırlık soruşturmasında kovuşturmaya yer olmadığına,
   b) Açılmış davaların düşürülmesine,
   c) Kesinleşmiş mahkûmiyet hükümlerinin bütün cezaî sonuçları ile birlikte ortadan 
kaldırılmasına,
   Karar verilir.

   Geçici Madde 3 - Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 3167 sayılı Kanunun 13 
üncü Maddesinin ikinci fıkrası hükmüne aykırı fiilden dolayı yapılmakta olan hazırlık 
soruşturmasında kovuşturmaya yer olmadığına; görülmekte olan kamu davalarının ortadan 
kaldırılmasına karar verilir.
   Bu suçtan dolayı verilen mahkûmiyet hükümleri bütün kanunî sonuçları ile birlikte 
ortadan kalkar.

   Geçici Madde 4 - Bu Kanunun 10 uncu Maddesi ile değiştirilen 3167 sayılı Kanunun 11 
inci Maddesinde yer alan esas ve usuller belirleninceye kadar muhatap bankalarca yeterli 
karşılığı olmadığı  için  ödenmeyen  çekler  ile  sonraki  ödemelere  ilişkin  bilgiler,  Türkiye   
Cumhuriyet Merkez Bankasına bildirilir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca da bu 
bilgilerin bankalara duyurulmasına devam olunur.

   Geçici Madde 5 - Bankalar, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca bu Kanunun 
yayımını izleyen bir ay içinde Resmî Gazetede yayımlanacak bir tebliğle belirlenecek esaslara 
uygun olarak yeni çek defterleri bastırırlar.
   Bankalar, bu tebliğin yayımını izleyen üçüncü ayın sonuna kadar müşterilerine yeni çek 
defterlerini verir ve ellerindeki eski çek defterlerini imha ederler.
   Bankaların, ikinci fıkrada yazılı sürenin sonuna kadar müşterilerine verdikleri çek 
defterlerinden ötürü 3167 sayılı Kanunun 10 uncu Maddesi uyarınca sorumlulukları her çek 
yaprağı için altmışmilyon liradır.

   Madde 18 - Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

   Madde 19 - Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.