Endeksler

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ HER TÜRLÜ IRK AYRIMCILIĞININ ORTADAN KALDIRILMASINA 
	       İLİŞKİN ULUSLARARASI SÖZLEŞMENİN ONAYLANMASININ UYGUN
			BULUNDUĞU HAKKINDA KANUN
 
      Kanun Numarası	: 4750        
      Kabul Tarihi 	: 3.4.2002       
      Yayımlandığı R. Gazete: Tarih : 09/04/2002 Sayı : 24721
 
 

Madde 1 -  13 Ekim 1972 tarihinde New York’ta imzalanan “Her Türlü Irk 
Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Uluslararası Sözleşme”nin ilişik 
beyanların yapılması ve çekincenin konulması suretiyle onaylanması uygun 
bulunmuştur.


Madde 2 -  Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.


Madde 3 -  Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
 
 
HER TÜRLÜ IRK AYRIMCILIĞININ ORTADAN KALDIRILMASINA
İLİŞKİN ULUSLARARASI SÖZLEŞME
21 Aralık 1965 tarih ve 2106 (XX) sayılı BM Genel Kurul kararı uyarınca kabul 
edilerek imza ve onaya açılmıştır.
19. Madde uyarınca, 4 Ocak 1969 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Sözleşmeye Taraf Devletler,
Birleşmiş Milletler Şartı’nın tüm insanların onur ve eşitlik ilkelerine 
dayandığı ve tüm üye devletlerin, birlikte veya ayrı olarak, Teşkilâtla 
işbirliği halinde, Birleşmiş Milletler’in amaçlarından biri olan herkesin 
evrensel insan haklarına ve temel özgürlüklerine, ırk, cinsiyet, dil veya din 
ayrımı yapılmaksızın saygı gösterilmesinin geliştirilmesi ve desteklenmesi 
doğrultusunda faaliyette bulunmayı taahhüt ettiklerini gözönünde bulundurarak,
İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin bütün insanların özgür, onur ve haklar 
bakımından eşit doğduklarını ve herkesin, hiçbir ayrım ve özellikle ırk, renk ve 
ulusal köken ayrımı yapılmaksızın, burada kayıtlı haklardan ve özgürlüklerden 
yararlanacaklarını ilan ettiğini gözönünde bulundurarak,
Herkesin yasalar önünde eşit olduğunu ve herhangi bir ayrımcılık veya 
ayrımcılığa teşvik karşısında yasaların eşit korumasından yararlanma hakkına 
sahip olduğunu gözönünde bulundurarak,
Birleşmiş Milletler’in sömürgeciliği ve buna bağlı her türlü ırkçı ve ayrımcı 
uygulamayı, her ne şekilde ve nerede olursa olsun kınadığını ve Sömürge Yönetimi 
Altındaki Ülkelere ve Halklara Bağımsızlık Verilmesine İlişkin 14 Aralık 1960 
tarihli Bildirge’nin (1514 (XV) sayılı Genel Kurul kararı) bu tür uygulamaların 
süratle ve koşulsuz şekilde sona erdirilmesi gerekliliğini teyid ve ciddiyetle 
ilan etmiş olduğunu gözönünde bulundurarak,
Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin 20 Kasım 1963 
tarihli Birleşmiş Milletler Bildirgesi’nin (1904 (XVIII) sayılı Genel Kurul 
kararı) tüm dünyada, ırkçı ayrımcılığın her türünün ve şeklinin süratle ortadan 
kaldırılması ve insan onuruna saygının temininin gerekliliğini ciddiyetle teyid 
ettiğini gözönünde bulundurarak,
Irk farklılığına dayalı her türlü üstünlük öğretisinin bilimsel açıdan yanlış 
olduğuna, etik açıdan kınanması gerektiğine, sosyal açıdan gayri adil ve 
tehlikeli olduğuna, hiç bir yerde, teoride ve uygulamada ırk ayrımcılığı için 
bir mazeret bulunmadığına inanarak,
İnsanlar arasında ırk, renk ve etnik kökene dayalı ayrımcılığın uluslararasında 
barışçı ve dostça ilişkiler geliştirilmesine bir engel oluşturduğunu, barışı ve 
güvenliği ve aynı ve tek bir devlet içinde birarada yaşayan insanların uyumunu 
bozabileceğini teyid ederek,
Irkçı engellerin varlığının her insan toplumunun ideallerine aykırı olduğuna 
inanarak,
Dünyanın bazı bölgelerinde hâlâ var olan ırk ayrımcılığı ve apartheid, 
ayrımcılık veya ayrım politikaları gibi ırk üstünlüğü veya ırk düşmanlığı 
üzerine kurulu hükümet politikalarından kaygılanarak,
Irklar arasında anlayış ortamını desteklemek ve her türlü ırkçı dışlamadan ve 
ırk ayrımcılığından arınmış bir uluslararası toplum inşa etmek amacıyla, ırk 
ayrımcılığının her şekil ve oluşumunu süratle ortadan kaldırmak için gerekli tüm 
önlemleri almak, tüm ırkçı öğretileri ve uygulamaları önlemek ve bunlarla 
mücadele etmek kararlılığında olarak,
Uluslararası Çalışma Örgütü tarafından 1958 yılında kabul edilen İstihdam ve 
Meslekî Ayrımcılığa İlişkin Sözleşme ile Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve 
Kültür Teşkilâtı tarafından 1960 yılında kabul edilen Eğitimde Ayrımcılığa Karşı 
Sözleşme’yi hatırda tutarak,
Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması için BM Deklarasyonunda yer 
alan ilkeleri uygulamak ve bu amaçla en kısa zamanda pratik önlemlerin kabul 
edilmesini sağlamak arzusuyla,
aşağıdaki hususlarda anlaşmışlardır:
BİRİNCİ BÖLÜM
Madde 1
1. Bu Sözleşmede, “ırk ayrımcılığı” terimi, siyasî, ekonomik, sosyal, kültürel 
veya toplumsal yaşamın herhangi bir alanında, insan hakları ve temel 
özgürlüklerin tanınmasını, uygulanmasını, bu hak ve özgürlüklerden 
yararlanılmasını ortadan kaldırmak veya zayıflatmak amacına ya da etkisine 
yönelik, ırk, renk, soy ya da ulusal veya etnik kökene dayalı her türlü ayrım, 
dışlama, kısıtlama ya da tercih anlamındadır.
2. Bu Sözleşme, Taraf Devletlerin vatandaşları ile vatandaş olmayanlar arasında 
getirdiği farklara, dışlamalara, kısıtlamalara veya tercihlere 
uygulanmayacaktır.
3. Sözleşme’de yer alan hiçbir husus, belli bir ülke vatandaşlığına karşı ayrım 
gözetmemesi kaydıyla, Sözleşme’ye Taraf Devletlerin uyrukluk, vatandaşlık, 
vatandaşlığa kabul konularına ilişkin yasal düzenlemelerini etkileyecek şekilde 
yorumlanamaz.
4. Sadece insan hakları ve temel özgürlüklerden eşit şekilde yararlanmalarını 
sağlamak amacıyla, özel bir korumaya ihtiyaç duyan belli ırk veya etnik 
grupların veya bireylerin uygun gelişimini temin amacına yönelik özel önlemler, 
bu gibi önlemlerin sonuçta farklı ırk grupları için ayrı haklar sağlanmasına yol 
açmamaları ve önlemler amacına ulaştıktan sonra sürdürülmemeleri kaydıyla, ırk 
ayrımcılığı olarak görülmeyecektir.
Madde 2
1. Taraf Devletler ırk ayrımcılığını kınar ve uygun her imkânla ve gecikmeden, 
ırk ayrımcılığının her türünün ortadan kaldırılması ve tüm ırklar arasında bu 
anlayışın geliştirilmesi politikası izlemeyi üstlenir ve bu amaçla,
a) Her Taraf Devlet, bireylere, birey gruplarına ya da kurumlara karşı hiçbir 
ırk ayrımcılığı eyleminde veya uygulamasında bulunmamayı ve ulusal ya da yerel 
tüm kamu yetkilileri ile kamu kurumlarının bu yükümlülüğe uygun hareket 
etmelerini sağlamayı üstlenir.
b) Her Taraf Devlet, herhangi bir kişinin veya teşkilâtın ırk ayrımcılığını 
himaye etmemeyi, savunmamayı ve desteklememeyi üstlenir.
c) Her Taraf Devlet, yerel ulusal ve hükümet politikalarını gözden geçirmek, 
nerede bulunursa bulunsun, ırk ayrımcılığı doğuran veya devam ettiren yasaları 
veya düzenlemeleri değiştirmek, kaldırmak veya geçersiz kılmak amacıyla etkin 
önlemler alır.
d) Her Taraf Devlet, koşullar gerektirdiği takdirde yasal düzenlemeler yapmak 
dahil, tüm uygun yöntemlerle, herhangi bir birey, grup veya örgüt kaynaklı ırk 
ayrımcılığını yasaklayacak ve bu tür ayrımcılığa son verecektir.
e)Her Taraf Devlet, gerektiğinde, bütünleşme amaçlı örgüt ve hareketler ile 
ırklar arasındaki engelleri kaldırmaya yönelik diğer araçları teşvik etmeyi, 
ırkçı bölünmeyi güçlendirebilecek her şeyi caydırmayı üstlenir.
2. Taraf Devletler, koşullar gerektirdiğinde, belli ırk gruplarının ve bunlara 
mensup bireylerin, insan hakları ve temel özgürlüklerden tamamen ve eşit şekilde 
yararlanabilmelerini garanti altına almak amacıyla, bu gruplar ve bireylerin 
uygun gelişimlerini ve korunmalarını sağlamak için, sosyal, ekonomik, kültürel 
ve diğer alanlarda özel ve somut önlemler alacaktır. Bu önlemler, alınış 
amaçları gerçekleştikten sonra, hiçbir şekilde, farklı ırk grupları için eşit 
olmayan ve ayrı haklar sağlanması sonucunu doğurmayacaktır.
Madde 3
Taraf Devletler, ırkçı dışlamayı ve apartheid’ı özellikle kınar ve kendi yargı 
yetkileri dahilindeki topraklarda bu nitelikteki tüm uygulamaları önlemeyi, 
yasaklamayı ve ortadan kaldırmayı üstlenirler.
Madde 4
Taraf Devletler bir ırkın veya belli bir renge veya etnik kökene mensup bir 
grubun üstünlüğü fikirlerine ya da teorilerine dayanan ya da her ne şekilde 
olursa olsun ırkçı nefreti ve ayrımcılığı haklı çıkarmaya ya da yüceltmeye 
çalışan tüm propaganda ve tüm örgütleri kınarlar ve bu tür ayrımcılık 
faaliyetleri ile ayrımcılığı teşviki ortadan kaldırmaya yönelik acil ve olumlu 
önlemler almayı üstlenirler ve bu amaçla İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nde 
yer alan ilkelere ve bu Sözleşme’nin 5 inci maddesinde açıkça sıralanan haklara 
saygı göstermek kaydıyla, diğer önlemler arasında,
a) Irkçı üstünlüğe ya da nefrete dayalı tüm fikirlerin yayılmasını, ırk 
ayrımcılığını teşviki, herhangi bir ırka ya da başka bir renk ya da etnik kökene 
mensup bir gruba yönelik şiddet eylemlerini ya da bu tür eylemleri teşviki ve 
ayrıca ırkçı eylemleri finanse etmek dahil bu eylemlere her türlü yardım 
sağlamayı yasayla cezalandırılacak suç olarak ilan edeceklerdir.
b) Irk ayrımcılığını destekleyen ya da bu tür ayrımcılığa teşvik eden tüm 
örgütleri ve ayrıca örgütlü ve diğer tüm propaganda faaliyetlerini yasa dışı 
ilan edecek ve yasaklayacaklar ve bu tür örgütlere ya da faaliyetlere katılımı 
yasayla cezalandırılacak bir suç olarak ilan edeceklerdir.
c)Yerel veya ulusal kamu kurum ve yetkililerinin ırk ayrımcılığını 
desteklemesine ya da ırk ayrımcılığına teşvik etmesine izin vermeyeceklerdir.
Madde 5
Sözleşme’nin 2 nci maddesinde sayılan temel yükümlülüklere uygun olarak, Taraf 
Devletler her şekliyle ırk ayrımcılığını yasaklamak ve ortadan kaldırmak ve ırk, 
renk ya da ulusal veya etnik köken ayrımı yapmaksızın, özellikle aşağıdaki 
haklardan yararlanmada herkesin kanun önünde eşitlik hakkını garanti altına 
almak yükümlülüğünü üstlenirler.
a)Mahkemeler ve diğer yargı organları önünde eşit muamele hakkı
b)Hükümet görevlileri veya herhangi bir grup veya kurum kaynaklı şiddet ya da 
bedensel zarara karşı kişinin güvenlik ve devlet koruması hakkı
c) Siyasî haklar, özellikle evrensel ve eşit oy hakkı temelinde seçimlere 
katılmak -seçme ve seçilme-, hükümette ve her düzeyde kamu yönetiminde yer almak 
ve kamu hizmetlerine eşit koşullarda girme hakkı
d) Diğer medenî haklar, özellikle:
 i) Devlet sınırları dahilinde hareket serbestisi ve ikamet hakkı
ii) Kendi ülkesi dahil, herhangi bir ülkeyi terk etmek ve kendi ülkesine geri 
dönmek hakkı
      iii)  Uyrukluk hakkı
     iv)  Evlenme ve eşini seçme hakkı
      v)  Tek başına veya ortak mülkiyet edinme hakkı
     vi)  Miras hakkı
    vii)  Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü hakkı
   viii)  Fikir ve ifade özgürlüğü hakkı
      ix)  Barışçı toplanma ve dernek kurma hakkı
e) Ekonomik, sosyal ve kültürel haklar, özellikle:
       i)  Çalışma, işini özgürce seçme, adil ve elverişli çalışma koşulları, 
işsizliğe karşı korunma, eşit işe eşit ücret, adil ve elverişli ücret hakları
      ii)  Sendika kurmak ve sendikalara katılmak hakkı
     iii)  Mesken edinme hakkı
     iv)  Sağlık, tedavi, sosyal güvenlik ve sosyal hizmetlerden yararlanma 
hakkı
      v)  Eğitim ve meslekî formasyon hakkı
     vi)  Eşit koşullarda kültürel faaliyetlere katılma hakkı
f) Ulaşım araçları, oteller, lokantalar, kahvehaneler, tiyatrolar ve parklar 
gibi kamuya açık tüm mekânlardan ve hizmetlerden yararlanma hakkı.
Madde 6
Taraf Devletler, yargılarına tâbi olan tüm kişilere, yetkili ulusal mahkemeler 
ve diğer devlet kuruluşları önünde, bu Sözleşme’ye aykırı olarak, insan 
haklarını ve temel hürriyetlerini, aynı şekilde böyle bir ayrımcılık sonucunda 
mağdur olabilecek kişilerin bu mahkemelerden tüm zararlarını adil ve yeterli 
telafi veya tazminini talep etme hakkını ihlal eden tüm ırk ayrımcılığı 
fiillerine karşı etkin koruma ve çareleri garanti eder.
Madde 7
Taraf Devletler, özellikle eğitim, öğretim, kültür ve enformasyon alanlarında, 
ırk ayrımcılığına götüren önyargılara karşı mücadele etmek ve uluslara ve etnik 
veya ırksal gruplar arasında anlayışı, hoşgörüyü desteklemek, aynı şekilde 
Birleşmiş Milletler Şartı, insan Hakları Evrensel Beyannamesi, her türlü ırk 
ayrımcılığının ortadan kaldırılmasına ilişkin Birleşmiş Milletler Bildirgesi ve 
bu Sözleşme’nin amaçları ve ilkelerini geliştirmek için ivedi ve etkin tedbirler 
almayı taahhüt ederler.
İKİNCİ BÖLÜM
Madde 8
1. Adil coğrafî dağılım ve farklı medeniyet şekillerinin temsili, aynı zamanda 
başlıca hukuk sistemleri gözönünde tutularak Taraf Devletler tarafından 
vatandaşları arasından seçilecek ve kişisel temelde görev yapacak, 
tarafsızlıkları ve yüksek ahlakları ile tanınan 18 uzmandan oluşacak bir Irk 
Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılması Komitesi (bundan böyle Komite olarak 
adlandırılacaktır) kurulacaktır.
2. Komite üyeleri, gizli oy ile, Taraf Devletler tarafından belirlenecek bir 
adaylar listesi üzerinden seçileceklerdir. Her Taraf Devlet, vatandaşları 
arasından seçeceği bir aday belirleyebilir.
3. İlk seçim, Sözleşme’nin yürürlüğe girişinden altı ay sonra yapılacaktır. Her 
seçim tarihinden en az üç ay önce Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Taraf 
Devletleri iki ay içinde adaylarını takdim etmeye davet eden bir mektup 
gönderir. Genel Sekreter, hangi Taraf Devletlerin belirlendiğini de kaydederek, 
adayların alfabetik listesini hazırlar ve Taraf Devletlere sunar.     
4. Komite üyelerinin seçimi, Genel Sekreter’in daveti üzerine Birleşmiş 
Milletler’in merkezinde düzenlenen Taraf Devletler toplantısı sırasında 
yapılır.Toplantı yeter sayısını Taraf Devletlerin üçte ikisinin oluşturduğu bu 
toplantıda, mevcut ve oy veren Taraf Devletlerin temsilcilerinin oylarının en 
yüksek sayısını ve mutlak çoğunluğunu alan adaylar üye seçilir.
5. a) Komite’nin üyeleri dört yıl için seçilirler. Ancak, ilk seçimden hemen 
sonra Komite Başkanı tarafından kura ile belirlenecek olan, ilk seçimde seçilen 
dokuz üyenin görev süresi iki yılın bitiminde sona erecektir.
b) Beklenmeyen şekilde boşalan üyeliklerin doldurulması için, Komite üyeliği 
sona eren uzmanın Taraf Devleti, Komite’nin onayı koşuluyla, vatandaşları 
arasından bir başka uzmanı tayin eder.
6. Taraf Devletler, Komite’de görev yaptıkları süre için Komite üyelerinin 
giderlerini üstlenirler. (Değişiklik (Bkz. Genel Kurul kararı 47/11, 16 Aralık 
1992) onay statüsü)     
 
 
Madde 9
1. Taraf Devletler, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterine, Komite tarafından 
incelenmek üzere, aldıkları ve bu Sözleşme’nin düzenlemelerini ilgilendiren 
yasal, hukukî, idarî ve diğer önlemler hakkında rapor vermeyi taahhüt ederler:
a) İlgili Devlet için Sözleşme’nin yürürlüğe girişini izleyen bir yıl içinde, ve
b) Daha sonra, her iki yılda bir ve Komite talep ettiğinden, Komite, Taraf 
Devletlerden ek bilgi talep edebilir.
2. Komite, her yıl, Genel Sekreter aracılığıyla Birleşmiş Milletler Genel 
Kuruluna faaliyetleri hakkında bilgi verir ve Taraf Devletlerden alınan 
bilgilerin incelenmesine dayanan öneri ve genel tavsiyelerde bulunabilir. 
Komite, bu öneri ve genel tavsiyeleri, üye devletlerin olabilecek gözlemleriyle 
birlikte Genel Kurulun bilgisine sunar.
Madde 10
1. Komite kendi tüzüğünü kabul eder.
2. Komite kendi bürosunu iki yıl için seçer.
3. Komite’nin sekretaryası Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından 
sağlanır.
4. Komite, toplantılarını normal olarak Birleşmiş Milletler Merkezinde yapar.
Madde 11
1. Eğer bir Taraf Devlet diğer bir Taraf Devletin bu Sözleşme’nin hükümlerini 
uygulamadığı kanaatine varır ise, konuyu Komite’nin dikkatine getirebilir. 
Komite, bildirimi ilgili Taraf Devlete iletir. Muhatap Devlet, üç ay içinde, 
Komite’ye konuyu izah eden yazılı açıklama ya da beyanı ve eğer varsa soruna 
çözüm getirmek için o Devlet tarafından alınmış olabilecek önlemleri sunar.
2. Eğer, muhatap Devlet tarafından ilk bildirimin alınmasından sonraki altı ay 
içinde, sorun, ikili görüşmeler ya da diğer her türlü yöntemle iki Taraf 
Devletin arzuladığı şekilde çözümlenemezse, her iki Devlet de, Komite’yi ve 
diğer ilgili devleti bilgilendirerek, konuyu yeniden Komite’ye sunma hakkına 
sahip olacaktır.
3. Komite, bu maddenin ikinci fıkrası gereğince, kendisine sunulan bir konuyu 
uluslararası hukukun genel kabul gören ilkelerine uygun olarak tüm iç hukuk 
yollarının kullanılmış veya tüketilmiş olduğuna emin olduktan sonra 
inceleyebilir. Başvuru ile ilgili prosedürün makul bir süreyi aşması halinde bu 
kural uygulanmaz.
4. Komite, kendisine sunulan her konuda, ilgili Taraf Devletten gerekli ek 
bilgiyi talep edebilir.
5. Komite, bu Madde ile ilgili bir konuyu incelerken, ilgili Taraf Devletler 
görüşmeler boyunca oy hakkı bulunmaksızın Komite’nin çalışmalarına katılacak bir 
temsilci belirleme hakkına sahiptirler.
Madde 12
1. a) Komite, gerekli gördüğü bilgileri toplayıp tasnif ettikten sonra, Komite 
üyesi olan ya da olmayan beş kişiden oluşan bir ad-hoc Uzlaşı Komisyon’u (bundan 
böyle Komisyon olarak adlandırılacaktır) atar. Komisyon’un üyeleri, soruna taraf 
ülkelerin oy birliği ile atanacak ve Komisyon, bu Sözleşme’ye saygı temelinde 
soruna dostane çözüm bulmak amacıyla uzlaşı çalışmalarını ilgili devletlere 
sunacaktır.
b) Eğer üç ay içinde soruna Taraf Devletler Komisyon’un oluşumunun tümü ya da 
bir kısmı üzerinde görüş birliğine varamazlarsa, soruna Taraf Devletlerin 
üzerinde mutabakata varamadıkları Komisyon üyeleri Komite üyeleri tarafından 
gizli oyla ve üçte iki çoğunlukla seçilirler.
2. Komisyon üyeleri kişisel sıfatlarıyla görev yaparlar. Soruna taraf bir 
ülkenin ya da bu Sözleşme’ye taraf olmayan bir ülkenin vatandaşı olamazlar.
3. Komisyon başkanını seçer ve kendi içtüzüğünü kabul eder.
4. Komisyon toplantılarını normal olarak Birleşmiş Milletler Merkezinde ya da 
Komisyon’un belirleyeceği başka bir uygun yerde yapar.
5. Bu Sözleşme’nin 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında öngörülen Sekretarya, 
Taraf Devletler arasındaki bir sorun Komisyon kurulmasını gerekli 
kıldığında,Komisyon’a da hizmet verir.
6. Komisyon’un üyelerinin giderleri, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterinin 
oluşturacağı bir tahmin esas alınarak, soruna Taraf Devletler arasında eşit 
olarak paylaştırılır.
7. Genel Sekreter, gerekli olduğu takdirde, soruna Taraf Devletler bu maddenin 
altıncı fıkrası gereğince ödemeyi yapmadan önce Komisyon üyelerinin giderlerini 
ödeme yetkisine sahiptir.
8. Komite tarafından toplanan ve tasnif edilen bilgiler Komisyon’a iletilir ve 
Komisyon ilgili devletlerden gerekli tüm ek bilgiyi talep edebilir.     
Madde 13
1. Komisyon, konuyu tüm yönleriyle inceledikten sonra, taraflar arasındaki 
anlaşmazlığa ilişkin tüm olgular hakkında bulgularını ve sorunun dostane 
çözümüne yönelik önerileri içeren bir raporu hazırlar ve Komite Başkanına sunar.
2. Komite Başkanı Komisyon’un raporunu soruna Taraf Devletlerin her birine 
iletir. Bu devletler, üç ay içerisinde, Komisyon Başkanına, Komisyon’un 
raporundaki önerileri kabul edip etmediklerini duyururlar.
3. Bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen sürenin bitiminden sonra, Komite 
Başkanı, Komisyon’un raporunu ve ilgili Taraf Devletlerin bildirimlerini 
Sözleşme’ye Taraf Devletlere bildirir.
Madde 14
1. Bir Taraf Devlet,Sözleşme’de, öngörülen haklardan herhangi birinin ihlalinden 
dolayı mağdur olduğunu iddia eden ve bu Devletin yargı yetkisi altında bulunan 
bireyler veya birey grupları tarafından yapılacak başvuruları kabul edip 
inceleyebilmesi için, Komite’nin yargı yetkisini kabul ettiğini her zaman beyan 
edebilir.
2. Bu maddenin birinci paragrafında belirtildiği şekilde beyanda bulunan 
herhangi bir Taraf Devlet, Sözleşme’de belirtilen haklardan birinin ihlalinden 
zarar gördüğünü iddia eden ve mevcut diğer yerel olanakları tüketen, devletin 
yargı yetkisine tâbi bireylerden veya birey gruplarından dilekçe almaya ve 
incelemeye yetkili olacak, kendi ulusal hukuk sistemi içinde bir birim 
oluşturabilir ya da böyle birim belirleyebilir.
3. Bu maddenin birinci paragrafı uyarınca yapılan beyan ve bu maddenin ikinci 
paragrafı uyarınca oluşturulan veya belirlenen birimin ismi, diğer Taraf 
Devletlere iletilmek üzere ilgili Taraf Devlet tarafından Birleşmiş Milletler 
Genel Sekreterine sunulur. Beyan, Genel Sekretere bildirimde bulunmak suretiyle 
herhangi bir zamanda geri çekilebilir,  ancak böyle bir geri çekme Komite’nin 
bakmakta olduğu başvuruları etkilemez.
4. Dilekçelerin kaydı, bu maddenin ikinci paragrafı uyarınca oluşturulan veya 
belirlenen birim tarafından muhafaza edilir ve her yıl kayıtların tasdik edilmiş 
örnekleri, içerikleri kamuya açıklanmamak üzere Genel Sekretere uygun 
kanallardan tevdi edilir.
5. Başvuru sahibi, bu maddenin ikinci paragrafı uyarınca oluşturulan ya da 
belirlenen birimden sonuç alınamadığı takdirde, altı ay içinde konuyu Komite’ye 
iletme hakkına sahiptir.
6. (a) Komite kendisine iletilen herhangi bir şikâyeti, bu Sözleşme’nin herhangi 
bir hükmünü ihlal ettiği iddia edilen Taraf Devletin dikkatine gizli olarak 
getirebilir, ancak ilgili birey veya birey gruplarının kimliği, sözkonusu 
bireyin ya da grupların açık rızası olmaksızın açıklanamaz. Komite isimsiz 
şikâyetleri almaz.
(b) Şikâyeti alan Devlet, üç ay içinde Komite’ye konuyu izah eden yazılı 
açıklama veya beyanat ve eğer varsa çözüm getirmek üzere almış olabileceği 
önlemleri sunar.
7. (a) Komite, ilgili Taraf Devlet ve dilekçe sahibi tarafından temin edilebilen 
tüm bilgiler ışığında şikâyetleri inceler. Komite, mevcut tüm yerel olanakları 
tükettiği tespit edilmediği takdirde, dilekçe sahibinin herhangi bir şikâyetini 
incelemez. Başvuru ile ilgili prosedürün makul bir süreyi aşması halinde bu 
kural uygulanmaz.
(b) Komite, önerilerini ve eğer varsa tavsiyelerini ilgili Taraf Devlete ve 
dilekçe sahibine gönderir.
8. Komite, bu tür şikâyetlerin ve gerektiğinde ilgili Taraf Devletlerin 
açıklamalarının ve beyanatlarının özetlerini ve kendi öneri ve tavsiyelerini 
yıllık raporuna dahil eder.
9. Sadece bu Sözleşme’ye taraf en az on Devlet bu maddenin birinci paragrafı 
çerçevesindeki beyanların bağlayıcılığını kabul ettiği takdirde, Komite’nin bu 
maddede belirtilen görevlerini uygulama yetkisi olur.
Madde 15
1. 14 Aralık 1960 tarih ve 1514 (XV) sayılı Genel Kurul kararında yeralan 
“Sömürge Yönetimi Altındaki Ülkelere ve Halklara Bağımsızlık Verilmesine İlişkin 
Bildiri”nin amaçlarına ulaşılmasına kadar, bu Sözleşme’nin hükümleri, bu 
halklara diğer uluslararası anlaşmalar veya Birleşmiş Milletler ve uzmanlık 
kuruluşlarınca tanınan dilekçe hakkını hiçbir şekilde sınırlamaz.
2. (a) Bu Sözleşme’nin sekizinci maddesinin birinci paragrafı uyarınca kurulan 
Komite, Sözleşme’nin, ilkeleri ve amaçlarıyla doğrudan ilgili konularla uğraşan 
Birleşmiş Milletler organlarından, bu organların vesayeti altındaki ve özerk 
olmayan ülkelerde ve 1514 (XV) sayılı Genel Kurul kararının uygulandığı tüm 
diğer ülkelerde mukim kişilerden aldıkları ve bu Sözleşme’nin kapsadığı 
konularla ilgili dilekçelerin örneklerini alabilir ve bu organların dilekçeleri 
incelemesi sırasında dilekçeler hakkında görüş bildirebilir ve tavsiyelerde 
bulunabilir.
(b) Komite, yetkili Birleşmiş Milletler organlarından, Sözleşme’nin ilke ve 
amaçlarıyla doğrudan ilgili olan ve bu fıkranın (a) alt fıkrasında belirtilen 
ülkelerdeki yönetici güçler tarafından uygulanan yasama, adlî, idarî ve diğer 
önlemler hakkındaki raporların örneklerini alabilir ve bu organlara görüşlerini 
ifade edebilir ve önerilerde bulunabilir.
3. Komite, Genel Kurul’a sunacağı raporuna, Birleşmiş Milletler organlarından 
aldığı dilekçe ve raporların özetini ve sözkonusu dilekçe ve raporlar hakkında 
görüş ve tavsiyelerini dahil eder.
4. Komite, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri’nden, bu Sözleşme’nin amaçlarıyla 
ilgili olan ve bu maddenin 2 nci paragrafında belirtilen ülkeler hakkında 
kendisinde mevcut tüm bilgileri talep edebilir.      
 
Madde 16
Bu Sözleşme’nin, uyuşmazlık ya da şikâyetlerin çözümüyle ilgili hükümleri, 
Birleşmiş Milletler ve uzmanlık kuruluşları tarafından kabul edilmiş tamamlayıcı 
anlaşmalar veya sözleşmelerde yeralan ayrımcılık alanındaki uyuşmazlık ya da 
şikâyetlerin çözümüne ilişkin diğer yöntemlerden ayrı olarak uygulanır ve Taraf 
Devletleri, kendi aralarında yürürlükte olan genel ya da özel uluslararası 
anlaşmalara uygun olarak uyuşmazlıkların çözümü için diğer yöntemlere 
başvurmaktan alıkoymaz.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Madde 17
1. Bu Sözleşme, Birleşmiş Milletler üyesi her Devletin ya da Birleşmiş 
Milletler’in herhangi bir uzmanlık kuruluşu üyesinin, Uluslararası Adalet Divanı 
Statüsü’ne taraf herhangi bir devletin ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu 
tarafından bu Sözleşme’ye Taraf olmaya davet edilen herhangi bir diğer Devletin 
imzasına açıktır.
2. Bu Sözleşme onaya tâbidir. Onay belgeleri Birleşmiş Milletler Genel 
Sekreteri’ne tevdi edilir.
Madde 18
1. Bu Sözleşme, Sözleşme’nin 17 nci maddesinin birinci paragrafında atıfta 
bulunulan herhangi bir devletin katılımına açıktır.
2. Katılım, katılma belgesinin Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri’ne tevdi 
edilmesine bağlıdır.
Madde 19
1. Bu Sözleşme, 27 nci onay belgesi veya katılma belgesinin Birleşmiş Milletler 
Genel Sekreteri’ne tevdi edilme tarihinden sonraki 30 uncu gün yürürlüğe girer.
2. Bu Sözleşme, 27 nci onay belgesi ya da katılma belgesinin tevdi edilmesinden 
sonra Sözleşme’yi onaylayan ya da Sözleşme’ye katılan her Devlet için, kendi 
onay belgesi ya da katılma belgesinin tevdi edilme tarihinden sonraki 30 uncu 
gün yürürlüğe girer.
Madde 20
1. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, onay veya katılma esnasında devletler 
tarafından konan çekinceleri alır ve bu Sözleşme’ye taraf tüm Devletlere ya da 
taraf olabilecek tüm Devletlere bildirir. Çekinceye itiraz eden herhangi bir 
Devlet, sözkonusu bildirim tarihinden itibaren 90 günlük süre içinde Genel 
Sekreter’e çekinceyi kabul etmediğini bildirebilir.
2. Bu Sözleşme’nin amacı ve hedefiyle bağdaşmayan ya da Sözleşme ile oluşturulan 
organlardan herhangi birinin faaliyetlerini engelleyici etkisi olabilecek bir 
çekinceye izin verilmez. Eğer Sözleşme’ye Taraf Devletlerin en azından üçte 
ikisi itiraz ederse, bir çekince bağdaşmayan ya da engelleyici addedilir.
3. Çekinceler, Genel Sekreter’e bu amaçla yapılacak bildirimle herhangi bir 
zamanda geri alınabilir. Bu tür bildirim, alındığı tarihte geçerli olur.       
Madde 21
Bir Taraf Devlet, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri’ne yapacağı yazılı 
bildirimle bu Sözleşme ile bağlılığını feshedebilir. Fesih, bildirimin Genel 
Sekreter tarafından alındığı tarihten bir yıl sonra geçerli olur.
Madde 22
İki ya da daha fazla Taraf Devlet arasında bu Sözleşme’nin yorumlanmasını ya da 
uygulanmasını ilgilendiren ve bu görüşmeler ya da Sözleşme’de açıkça belirtilen 
yöntemler yoluyla çözümlenemeyen herhangi bir uyuşmazlık, taraflar bir diğer 
çözüm yolunda uzlaşamazlarsa, uyuşmazlığa Taraf Devletlerden birinin talebiyle, 
karar alınmasını teminen Uluslararası Adalet Divanı’na intikal ettirilir.
Madde 23
1. Bu Sözleşme’nin gözden geçirilmesine ilişkin bir talep, Birleşmiş Milletler 
Genel Sekreteri’ne yazılı bildirim yoluyla herhangi bir Taraf Devlet tarafından 
herhangi bir zamanda yapılabilir.
2. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, böyle bir talep konusunda, eğer varsa 
atılacak adımlar hakkında karar verir.
Madde 24
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, bu Sözleşme’nin 17 nci maddesinin birinci 
fıkrasında atıfta bulunulan tüm Devletlere aşağıdaki hususları bildirir.
(a) 17 nci ve 18 inci maddeler gereğince yapılan imza, onay ve katılımlar;
(b) 19 uncu Madde gereğince bu Sözleşme’nin yürürlüğe giriş tarihi;
(c) 14 üncü, 20 nci ve 23 üncü maddeler gereğince alınan şikayetler ve beyanlar;
(d) 21 inci maddeye göre yapılan fesihler.       
Madde 25
1. Çince, İngilizce, Fransızca, Rusça ve İspanyolca metinleri eşit derecede 
geçerli olan bu Sözleşme, Birleşmiş Milletler arşivlerine tevdi olunur.
2. Birleşmiş Milletler Genel sekreteri, bu Sözleşme’nin onaylı örneklerini, bu 
Sözleşme’nin 17 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen her kategorideki 
tüm Devletlere iletir.
Birinci Beyan
Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin
Uluslararası Sözleşme’nin onayı sırasında
Türkiye Cumhuriyeti tarafından yapılan beyanın metni
Türkiye Cumhuriyeti, işbu Sözleşme’nin hükümlerini yalnızca diplomatik ilişkisi 
bulunan Taraf Devletlere karşı uygulayacağını beyan eder.
İkinci Beyan
Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin
Uluslararası Sözleşme’nin onayı sırasında
Türkiye Cumhuriyeti tarafından yapılan beyanın metni
Türkiye Cumhuriyeti, işbu Sözleşme’nin ancak Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 
ve Türkiye Cumhuriyeti’nin yasal ve idarî düzeninin yürürlükte olduğu ülkesel 
sınırlar itibariyle onaylanmış bulunduğunu beyan eder.
Çekince
Her Türlü Irk Ayrımcılığının Ortadan Kaldırılmasına İlişkin
Uluslararası Sözleşme’nin onayı sırasında
Türkiye Cumhuriyeti tarafından Sözleşme’nin 22. maddesi
ile ilgili olarak konan çekincenin metni
Türkiye Cumhuriyeti, kendisini işbu Sözleşme’nin 22. maddesi ile bağlı 
saymamaktadır. Sözleşme’nin yorumlanması ya da uygulanması ile ilgili olarak 
ortaya çıkabilecek ve Türkiye Cumhuriyeti’nin taraf olduğu bir uyuşmazlığın 
Uluslararası Adalet Divanı’na intikal ettirilebilmesinden önce her durumda 
Türkiye Cumhuriyeti’nin açık muvafakatının sağlanması gerekmektedir.