Endeksler

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ AZERBAYCAN CUMHURİYETİ, GÜRCİSTAN, TÜRKİYE CUMHURİYETİ VE 
       TÜRKMENİSTAN ARASINDA HAZAR GEÇİŞLİ BORU HATTI PROJESİNİN UYGULANMASINA İLİŞKİN 
            HAZAR GEÇİŞLİ BORU HATTININ UYGULANMA İLKELERİ HAKKINDAKİ HÜKÜMETLERARASI 
	      DEKLARASYONUN ONAYLANMASININ UYGUN BULUNDUĞUNA DAİR KANUN
 
      Kanun Numarası	: 4712         
      Kabul Tarihi 	: 11.10.2001       
      Yayımlandığı R. Gazete: Tarih : 18/10/2001 Sayı : 24557
 

Madde 1 - 18 Kasım 1999 tarihinde İstanbul’da imzalanan “Azerbaycan 
Cumhuriyeti, Gürcistan, Türkiye Cumhuriyeti ve Türkmenistan Arasında Hazar 
Geçişli Boru Hattı Projesinin Uygulanmasına İlişkin Hazar Geçişli Boru Hattının 
Uygulanma İlkeleri Hakkındaki Hükümetlerarası Deklarasyon”un onaylanması uygun 
bulunmuştur.


Madde 2 - Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.


Madde 3 - Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
 
Azerbaycan Cumhuriyeti, Gürcistan, Türkiye Cumhuriyeti ve
Türkmenistan arasında Hazar Geçişli Boru Hattı Projesinin
uygulanmasına ilişkin
HAZAR GEÇİŞLİ BORU HATTININ UYGULANMA İLKELERİ
HAKKINDAKİ HÜKÜMETLERARASI DEKLARASYON
Azerbaycan Cumhuriyeti (Azerbaycan), Gürcistan (Gürcistan), Türkiye Cumhuriyeti 
(Türkiye) ve Türkmenistan (Türkmenistan) (birlikte yazıldığında Taraflar ve ayrı 
ayrı yazıldığında bir Taraf) ülkeleri ve yargı yetkilerini kullandıkları alanlar 
üzerinde ve buralardan geçen doğalgaz taşıma projelerine yerli ve yabancı 
yatırımcıların yapacakları yatırımları arzulayarak ve bunları cezbetmeye, teşvik 
etmeye ve korumaya niyetli ve hazır olarak, ortak enerji ihtiyaçlarını 
karşılamak ve ihraç boru hatları bölgesel altyapısı oluşturmak amacıyla bu tür 
projelere yüksek öncelik tanıyarak;
Taraflar, tarafı oldukları uluslararası ticaret ve yatırım anlaşmalarında 
dercolunan ilkeleri daha da ileri götürmeyi ve bilhassa doğalgaz taşımacılığı 
sektöründe işbirliği yapmayı isteyerek;
Taraflar, diğer yöntemlerin yanısıra, Taraflar ve Sponsorların da 
katılabilecekleri kapsamlı hükümetlerarası, geçiş ülkesi ve diğer proje 
anlaşmaları akdetmek suretiyle Türmenistan’dan Türkiye ve diğer Avrupa 
ülkelerine gaz taşımaya yönelik Hazar geçişli bir gaz boru hattı (Boru Hattı) 
projesi (Proje) geliştirmek üzere Proje Sponsorlarına (Sponsorlar) uygun 
koşulları oluşturmayı arzulayarak;
Türkiye Cumhuriyeti ve Türkmenistan Hükümetleri, Hazar Geçişli Gaz Boru Hattı 
(HGGB) Projesine ilişkin olarak Türkiye Cumhuriyeti ve Türkmenistan Hükümetleri 
arasında 29 Ekim 1998 tarihinde ikili bir Hükümetlerarası Anlaşma (Ek-I) 
imzalamış bulunduklarını ve bu Anlaşma’nın Ek-II’deki hususlara uygun olduğunu 
Azerbaycan Cumhuriyeti ve Gürcistan Hükümetlerine bildirmiş olarak;
Taraflar, ilgili geçiş ülkesi anlaşmalarında Taraflar ve Sponsorlar arasında 
bilahare üzerinde mutabık kalınacak ve ayrıntıları belirlenecek şartlar 
çerçevesinde yol ve arazi kullanma hakları vermek suretiyle ülkeleri veya yargı 
yetkisini kullandıkları alanlar üzerinde ve buralardan geçen doğalgazın 
iletimini kolaylaştırmayı arzulayarak;
Taraflar, Projenin Tarafların tam taahhütlerini, işbirliğini kolaylaştırmalarını 
ve yardımlarını gerektirdiğini bilerek;
Taraflar, Sponsorların Projeyi 2002 yılının son çeyreğinde tamamlamalarına 
yardımcı olma niyetlerini dile getirerek;
Aşağıdaki hususlar üzerinde anlaşmaya varmışlardır :
Madde 1                    ENERJİ ŞARTININ UYGULANMASI
Taraflar, Projenin tüm veçhelerine ve özellikle Taraflar ile bu Deklarasyonun 2 
(a) ve 6. Maddelerinde öngörüldüğü şekilde yapılacak Anlaşmalar çerçevesinde 
kendilerine tanınan haklar doğrultusunda hareket eden Sponsorlar arasındaki 
ilişkilere 1994 tarihli Enerji Şartı Anlaşması’ndaki ilkeleri uygulamayı kabul 
ederler.
Madde 2                    PROJEYİ TAAHHÜT
Taraflar, ülkeleri içinde, arasında ve buralardan geçerek geliştirilmekte olan 
Projede yer alan, ortak yararlar, haklar ve yükümlülüklerin bilincinde olarak, 
bu Deklarasyonun 6. Maddesinde öngörülen Anlaşmalara uygun olarak yükümlenmeyi 
ve Projenin ömrü boyunca yükümlü kalmayı kabul ederler. Bu bilinçle her bir 
Taraf aşağıdaki hususları gerçekleştirmek amacıyla her zaman gerekli yasama, 
yürütme, idare, düzenleme ve diğer tedbirlerini almak amacıyla tam yetkisini 
kullanır :
(a) Taraf olacağı Hükümetlerarası Anlaşma (HAA), Geçiş Ülkesi Anlaşması (GÜA) ve 
ilgili herhangi diğer bir anlaşmada yer aldığı şekilde Projeyi onaylamak, mümkün 
kılmak ve uygulamak;
(b) Projeye dair, Madde 2 (a)’da sayılan, taraf olacağı Anlaşmaları anayasasına 
uygun ve iç hukuk bakımından etkili kılmak;
(c) Herhangi bir alt bölümü veya kurumları tarafından Projeye ilişkin 
yükümlülüklerinin tam olarak yerine getirilmesini temin etmek; ve
(d) Ülkeleri veya yargı yetkisini kullandığı alanlar üzerinde Projenin, Projeye 
ait mal varlığının ve Projeyle ilgili kişilerin fiziksel güvenliğini sağlamak 
üzere gerekli tedbirleri almak. Bu tür tedbirlerin uygulanmasına dair masraflar 
her bir GÜA şartları çerçevesinde belirlenecektir.
Madde 3                    DOĞALGAZIN MÜLKİYETİ
Taraflar, Boru Hattı ile taşınan doğalgazın mülkiyetinin, malik olan tarafta 
kalacağını kabul ederler.
Madde 4                    PROJENİN GÜZERGÂHI
Taraflar, Projenin sponsorlar tarafından inşa edileceğini, işletileceğini ve 
mülkiyetinin sponsorlara ait olacağını kabul ederler. Taraflar aynı zamanda, 
Projeye uygun olarak inşa edilecek Boru Hattının GÜA’na taraf olanlar arasında 
ortaklaşa mutabık kalınacağı üzere, 6. Maddenin hükümle-rine ve esaslı millî 
güvenlik mülâhazalarına tâbi olmak şartıyla ticarî ve teknik açıdan verimli bir 
güzergâh takip edeceğini de kabul ederler.
Madde 5                    TRANSİT HAKKI
Tarafların her biri, şartları bu Deklarasyonun 6. maddesine uygun olarak 
akdedilecek anlaşmalarda karşılıklı mutabık kalınacak Proje uyarınca, Boru Hattı 
yoluyla, ülkelerine veya yargı yet-kisi kullandıkları alanlara giren, buralardan 
geçen ve çıkan doğalgaza, transit geçiş hakkı verecektir.
Taraflar, bu Deklarasyonun 6. Maddesinde atıfta bulunulan anlaşmalar gereğince 
verilecek haklar muvacehesinde, bu hakları tanımanın karşılığında hakkaniyetli 
ve makul bedel alacakları ve doğalgaz arz güvencesi, Proje kısmî katılım ve/veya 
geçiş ücreti de dahil olmak üzere diğer yararlar sağlayacakları hususunda 
anlaşmışlardır.
Madde 6                    DİĞER ANLAŞMALAR
Taraflar, Projeyi uygulamak ve desteklemek amacıyla, aralarında bir çok taraflı 
anlaşma ve her bir Taraf ile Sponsorlar arasında anlaşmalara ilişkin 
müzakereleri 2000 yılı Mart ayına kadar tamamlamaya çalışacaklardır. Bu 
anlaşmalara şunlar dahildir :
(a) Taraflar arasında bu Deklarasyonda ortaya konulan ilkeleri yansıtan ve 
Projenin tanımı ve uygulanması bağlamında Tarafların ve Sponsorların hak ve 
yükümlülüklerini daha ayrıntılı ve tam olarak tarif eden bir kapsamlı 
Hükümetlerarası Anlaşma (HAA);
(b) Her bir Taraf ile Sponsorlar arasında, diğerleri meyanında aşağıdaki 
hususları da içeren bir anlaşma (Geçiş Ülkesi Anlaşması);
(i) Projenin ayrıntılı bir tanımı;
(ii) Projenin geliştirilmesi, inşası, işletmesi ve bakımı için araziyi kullanma 
ve buraya ulaşma hakkı da dahil olmak üzere arazi hakları;
(iii) izin, onay, rıza, ruhsat ve diğer yetkilendirme belgelerinin çıkarılması;
(iv) emval, teçhizat, malzeme ve personelin ülkesine ve ülkesinden serbestçe 
girişi ve ülke içinde serbestçe dolaşımı hakları;
(v) GÜA’nda üzerinde mutabık kalınacak vergi muafiyetlerinin tanınması; ve
(vi) Tarafların ve Sponsorların üzerinde mutabık kalınacak ticarî ve diğer hak 
ve yükümlülükleri.
Madde 7                    ÇEVRE KORUMA
Taraflar, Projenin, Projeye uygulanabilir tüm ilgili uluslararası çevre norm, 
prosedür ve yükümlülüklerine uygun olarak gerçekleştirilmesini temin ederler. Bu 
tür yükümlülükler, ilgili tüm dahili standart ve şartlara rağmen ve bunlara 
üstün olarak uygulanır.
Madde 8                    PROJENİN ÜLKESEL VEYA SINIR
                                       ANLAŞMAZLIKLARINDAN BAĞIMSIZLIĞI
Tarafların Projeyi taahhütleri, Taraflar arasında mevcut veya ileride meydana 
gelebilecek herhangi bir ülke veya sınır anlaşmazlığı, görüş ayrılığı veya 
talebinden bağımsız olarak mevcuttur ve Taraflar Projenin, bu tür anlaşmazlık, 
görüş ayrılığı veya talebinden olumsuz olarak etkilenmeyeceğini kabul ederler.
Madde 9                    ORTAK KOMİTE
Taraflar, Projenin uygulanmasının kolaylaştırılmasını teminen, Taraflar ve 
Sponsorlar arasındaki görüşmelerin yürütülmesine katkıda bulunacak ve anlaşmaya 
varılmasına yardımcı olacak bir Ortak Komite kurarlar. Bu Ortak Komite’nin 
yapısı, görevleri, yükümlülükleri ve usulleri prosedürleri, 6. Maddede öngörülen 
Hükümetlerarası Anlaşma ile oluşturulur.
Madde 10                  YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ
Bu Deklarasyon, imza edilmesi veya her bir Tarafın millî mevzuatının 
gerektirdiği usulün tamamlanmasıyla yürürlüğe girer.
Bu Deklarasyon İngiliz dilinde beş orjinal kopya olarak hazırlanmıştır.
Bu Deklarasyon, dört Tarafın Cumhurbaşkanları tarafından 18 Kasım 1999 tarihinde 
İstanbul’da imzalanmıştır.
(İMZA)
Türkiye Cumhurbaşkanı
(İMZA)
Azerbaycan Cumhurbaşkanı
(İMZA)
Gürcistan Cumhurbaşkanı
(İMZA)
Türkmenistan Cumhurbaşkanı
(İMZA)
Amerika Birleşik Devletleri tanıklığıyla
 
 
EK-I
18 Kasım 1999
Azerbaycan Cumhuriyeti
Gürcistan
 
Ekselansları,
Türkiye ve Türkmenistan’ın 29 Ekim 1998 tarihinde, Hazar Geçişli 
Türkmenistan-Türkiye-Avrupa Doğalgaz Boru Hattı Projesini gerçekleştirmek 
amacıyla ikili bir Hükümetlerarası Anlaşma yaptığını bildirmekten şeref duyarız.
Türkmenistan, müteakip Anlaşmalara uygun olarak 19 Şubat 1999 tarihinde projeyi 
uygulamak üzere, Türkiye ile bilistişare bir sponsorlar konsorsiyumu atandığını 
bildirir.
Türkmenistan, ayrıca, ikili Geçiş Ülkesi Anlaşmaları ve kapsamlı bir 
Hükümetlerarası Anlaşma yapmak amacıyla bir önceki paragrafta atıfta bulunulan 
sponsorlarla görüşmelere başlamanızı rica eder.
Saygılarımızla
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti adına        Türkmenistan Hükümeti adına
EK-II
Bu Deklarasyonun Giriş kısmının dördüncü paragrafında dile getirildiği üzere, 
Türkiye Cumhuriyeti ve Türkmenistan Hükümetleri, Azerbaycan Cumhuriyeti ve 
Gürcistan Hükümetlerine aşağıdaki hususları duyururlar :
1. İkili Hükümetlerarası Anlaşma, ne Azerbaycan Cumhuriyeti, ne de Gürcistan 
üzerine herhangi bir yükümlülük yüklemez;
2. İkili Hükümetlerarası Anlaşma, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin veya Gürcistan’ın 
egemenliklerini ve/veya bağımsızlıklarını herhangi bir şekilde sınırlamaz;
3. İkili Hükümetlerarası Anlaşma, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin veya Gürcistan’ın 
taraf, imzacı veya müracaatcısı olduğu uluslararası antlaşma veya anlaşma 
gereğince doğan herhangi bir hakkını veya ayrıcalığını, veya herhangi bir 
yükümlülüğünü yerine getirme imkânını ortadan kaldırmaz, bunlara ters düşmez, 
sınırlamaz veya engellemez; ve
4. İkili Hükümetlerarası Anlaşma, Türkiye Cumhuriyeti’nin veya Türkistan’ın 
taraf, imzacı veya müracaatçısı olduğu uluslararası andlaşma veya anlaşma 
gereğince doğan herhangi bir hakkını veya ayrıcalığını, veya herhangi bir 
yükümlülüğünü yerine getirme imkânını ortadan kaldırmaz, bunlara ters düşmez, 
sınırlamaz veya engellemez; ve
5. İkili Hükümetlerarası Anlaşma, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin veya Gürcistan’ın 
topraklarında veya egemenlikleri altında olan yerlerde hidrokarbon yataklarından 
doğalgaz arama, geliştirme, taşıma ve pazarlama ilgili olarak herhangi bir 
yatırımcının faaliyette bulunmasına ters düşmez, bunları sınırlandırmaz, 
engellemez, önşarta bağlamaz.