Endeksler
                                                                                
                                                                                
              RADYOLOJİ, RADYOM VE ELEKTRİKLE TEDAVİ                            
               MÜESSESELERİ HAKKINDA NİZAMNAME                                  
                                                                                
    Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi   :  27.4.1939, No: 2/10857                
    Dayandığı Kanunun Tarihi           :   19.4.1937,No: 3153                   
    Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi   :   6.5.1939, No: 4201                   
    Yayımlandığı Düsturun Tertibi        : 3, Cildi: 20, S. 350                 

    Madde 1 - Münhasıran röntgen şuaı vasıtasiyle teşhis veya hem teşhir ve hem 
tedavi yahut radyom veya radyom emanasyonu yahut radyom mürekkebatı ile veya her
türlü elektrik aletleri ile tedavi yapan müesseselerin bina vasıfları ve hasta- 
lar ile mütehassısları ve orada çalışan veya bulunan başkalarını elektrik cere- 
yanı ve röntgen şuaı ve radyom arızalarından koruyacak tertipler ile bunlara ait
levazımın şartları ve radyom için bir müessesede bulunması lazımgelen en az mik-
tar ve elektrik ile tedaviye mahsus aletlerin vasıf ve şartları bu nizamnamede  
tesbit edilmiştir.                                                              
                                                                                
                                 Birinci fasıl                                  
            Zarar verici röntgen ışıklarına karşı koruyucu tertibler            
                                                                                
                                 Kısım : 1                                      
                                 Genel esaslar                                  
                                                                                

    Madde 2- Röntgen teşhis ve tedavi odaları, müesseselerin mevcut tesisatları-
na göre çalışmağa mani olmıyacak genişlikte olacak ve havayı kolayca değiştire- 
bilecek tertibatı haiz bulunacaktır.                                            
                                                                                

    Madde 3 - Mesaisi çok ve devamlı olan röntgen laboratuvarlarında hava değiş-
tirme tertibatı, odanın havasını saatte on defa değiştirecek kabiliyette olacak 
ve nitrö gazların boşaltılması için konulacak aspiratörler zemine yakın yerde   
bulunacaktır.                                                                   

    Madde 4 - Mesaisi günde 0,2 R den (Beynelmilel kabul edilen röntgen vahidi) 
fazla zararlı ışık hasıl eden müesseselerde, koruyucu vasıtaları kafi olmıyan   
tesisatın bulunduğu laboratuvarların faaliyeti esnasında, yanında veya üstünde  
yahut altında daimi olarak ikamet eden kimseler bulunursa, bu odaların döşeme,  
duvar ve tavanları:                                                             
                                                                                
              75 K. V. luk tevettürde 1 milimetre                               
             125 "  "   "     "       2    "                                    
             190 "  "   "     "       3    "                                    
             220 "  "   "     "       4    "                                    
             250 "  "   "     "       5    "                                    
         300-400 "  "   "     "       6    "                                    
                                                                                
kurşun kalınlığı muadilinde olmalı veya buna göre kurşun tabaka ile örtülmüş    
bulunmalıdır.                                                                   
                                                                                
    Kafi koruyucu vasıtaları olan tesisatta, bu odaların döşeme, duvar ve tavan-
larının kurşun kalınlığı muadili veya ona göre kurşun tabakası.                 
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
             125 K. V. luk tevettürde 0,5 milimetre                             
             190 "  "   "     "       1      "                                  
             220 "  "   "     "       1,5    "                                  
             250 "  "   "     "       2      "                                  
         300-400 "  "   "     "       2,5    " olabilir.                        
    Röntgen faaliyeti esnasında, yukarıda zikredilen bitişik ve üst ve alt kat  
odaların boş kaldığına kanaat hasıl olursa, röntgen odalarında bu tertibatı al- 
mağa lüzum yoktur.                                                              

    Madde 5 - Muayene odalarını, içerisinde insan bulunan diğer odalarla birleş-
tiren kapılar ve kenarları, hiç muzır ışık geçmeyecek şekilde kurşunla örtülmüş 
olacaktır.                                                                      

    Madde 6 - Röntgen muayene laboratuvarlarında çalışan tabib ve personelin bu-
lunduğu kumanda mahalleri de ışıktan korunmuş olmalıdır.                        

    Madde 7  - Koruyucu kurşun tabakalar yağlı boya ile boyanmış veya sık dokuma
bezle örtülmüş bulunacaktır .                                                   
                                                                                
                            Kısım : 2                                           
         Röntgen ampullerinin ve diğer tesisat ve teçhizatın şartları           
                                                                                
    A) Teşhis için kullanılan ampuller :                                        

    Madde 8 - Röntgen port-ampulleri, çıplak ampulden çıkan ve her tarafa yayı- 
lan iptidai şuaları tamamen tutabilecek kudrette koruyucu tertibatı haiz bulun- 
malıdır. Bir tarafı kendiliğinden muhafazalı olup diğer tarafı muhafazalı olmı- 
yan tesisatta, ampulün muhafazasız taraflarında bulunan yerlerde, ayrıca buna   
karşı muhafaza tertibatı alınması lazımdır.                                     

    Madde 9 - Teşhis ampullerinin ışık çıkan tarafında yarım milimetre alüminyum
süzgeç bulunmalıdır. Ampulün kalınlığı 0,7 milimetre alüminyum muadili ise, ay- 
rıca süzgeçe lüzum yoktur.                                                      

    Madde 10 - Ampulün deri (Focus) mesafesinin en az (35 cm.) hadden aşağı düş-
memesi için hususi tertibat bulunmalıdır.                                       

    Madde 11 - Radyoskopi muayeneleri az şiddetli cereyan ile ve mümkün olduğu  
kadar çabuk yapılmalıdır. El ile palpasyonun en asgari hadde indirilmsi lazım-  
dır .                                                                           
    Radyoskopi ekranları, iptidai şuadan korunmak için 4 üncü maddedeki cetvele 
göre, muadil kurşun kalınlığında olmalıdır.                                     

    Madde 12 - Radyoskopi statiflerinin ve masalarının, mütehassısın korunması  
için, hastadan gelen tali ışıklara karşı muhafaza tertibatını haiz bulunması    
şarttır.                                                                        
    B) Tedavi için kullanılan ampuller :                                        

    Madde 13 - 75 - 400 K. V. tevettür ile çalışan tesisatta, tedavi için kul-  
lanılan ampuller kafi derecede muhafazalı değilse, ampulden çıkan ve işe yarayan
ışık mahrutu dışında dağılan serbest ışıklar 4 üncü maddede yazılı cetveldeki   
nisbetlere uygun kalınlıkta kurşun tabakalarla, bir metre uzaktan itibaren      
tutulmuş olmalıdır. Muhafaza tertibatı kafi olanlarda,ampulün her tarafı kapalı 
olduğundan ancak tali ışıklara karşı muhafaza tertibatı alınması gerektir.      
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                

    Madde 14 - Kullanılan eldivenler her taraftan parmak ve bilekleri örtmeli-  
dir. Gerek eldivenlerin gerek önlüklerin muhafaza kudreti en aşağı yarım mili-  
metre kurşun muadili olmak şarttır.                                             

    Madde 15 - Röntgen tedavisi yaparken mütehassıs ile hasta arasında tesisatın
şekline göre 4 üncü maddede yazılı evsafı haiz muhafaza tertibatı bulunan bir-  
hail bulunacaktır. Bu hail, odaları birbirinden tefrik eden duvar olabileceği   
gibi en az iki metre eninde ve 2,25 yüksekliğinde kurşun paravana da olabilir.  

    Madde 16 - Tedavi için kullanılan ampulün de, 9 uncu maddede gösterildiği   
gibi bir süzgeçi havi olması ve bu süzgecin mevcut bulunduğunu gösteren ve unu- 
tulmamasını temin eden tertibatın bulunması lazımdır.                           

    Madde 17 - Tedavi yapan her laboratuvarda, şuaın miktarını iyonizasyon esa- 
sına göre ölçen sağlam bir dozaj aleti bulunacaktır.                            

    Madde 18 - Tedavi edilen hastaların tedaviye arzedilmiyen taraflarını ışığın
zararlı tesirinden korumak için, kafi koruyucu örtüler bulundurmak lazımdır.    
                                                                                
                               İkinci fasıl                                     
                         Çalışma tarzına dair hükümler                          
                                                                                

    Madde 19 - Diş muayenehanelerinde diş resmini almağa mahsus filimler bizzat 
hasta tarafından tutulmalıdır.                                                  

    Madde 20 - Tamamiyle muhafazalı olmıyan ampullerle yapılan ışıklamalarda,   
ampulün uzunluğunun hastaya nazaran amud vaziyette bulunmasına dikkat edilecek- 
tir.                                                                            

    Madde 21 - Röntgen ve radyom ile daimi olarak günde beş saatten fazla çalı- 
şılamaz. Röntgen muayenehanelerinde pazardan maada ayrıca bir gün daha öğleden  
sonra tatil yapılmalıdır.                                                       

    Madde 22 - Hastahanelerde, röntgen ve radyom ile tam müddetle (günde 5 saat)
çalışan kimseler, hastahanenin başka işlerinde kullanılamaz. Bunlara gece uyku- 
larını ihlal edecek iş verilmemelidir.                                          

    Madde 23 - Röntgen ve radyom laboratuvarlarında çalışan bütün mütahassıs ve 
müstahdemlerin, senede iki defa kanları muayene edilerek küreyvatları sayılmak  
ve el vesair açık yerlerinin cildini muayene ettirmek mecburidir. Resmi müesse- 
selerde bu muayenelerin icrası, o müesseselerin müdürleri tarafından takip olu- 
nur. Hususi müesseselerde, muayenelerin icra ettirilmemesinden sahipleri mesul- 
dür. Bu muayenelerin neticeleri muntazam bir deftere kaydedilir. Bu muayeneler  
neticesinde görülecek arızalar iyi oluncaya kadar o kimsenin çalışmasına müsaade
edilmez.                                                                        

    Madde 24 - Bu gibi müesseselerde, her röntgen mütahassısının veya röntgen ve
radyom ile iştigal eden kimsenin senede dört hafta muntazaman devamlı tatil yap-
ması mecburidir.                                                                
                                                                                
                               Üçüncü fasıl                                     
             Yüksek tevettür tehlikelerine karşı alınacak tedbirler             

    Madde 25 - Röntgen odalarının zemini tahta, kauçuk veya muşamba gibi elek-  
triği tecrid edici maddeden yapılmış olması lazımdır.                           

    Madde 26 - Tavana tutturulmuş yüksek tevettür telleri ve bunlara bağlanan   
ölçü aletleri, yerden itibaren :                                                
     75 K.V. tevettürde 2,20 metre                                              
 75-130 " "        "    2,30   "                                                
130-250 " "        "    2,50   "                                                
den aşağı yükseklikte olamaz.                                                   
    Yüksek tevettür telleri, mücerritlerle tesbit edilmiş bulunmalıdır.         
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    İrtibat telleri gergin bulunmalı ve ampullere gelen kutuplar kendi kendine  
geri giden makaralara raptedilmelidir. Bu makaraların iyi işleyip işlemediği    
daima kontrol edilmelidir.                                                      

    Madde 27 - Yüksek tevettür teli birkaç ampulü çalıştırıyorsa, ampulün biri  
çalışırken diğerlerini yüksek tevettürden kesecek bir tertibat bulunmalıdır.    

    Madde 28 - Yüksek tevettür kısımlarının hasta veya diğer kimselere yakın    
bulunan yerleri, porselen mücerrit ile tecrit edilmelidir. Röntgen ampulüne     
gelen mücerritsiz nakiller, mümkün olduğu kadar uzakta bulunmalıdır.            

    Madde 29 - Röntgen ampulü ile hasta arasında madeni kısımlar varsa, bunlar  
yüksek tevettüre dayanacak tarzda izole edilmiş olmakla beraber bir taraftan da 
toprağa bağlanmış bulunacaktır.                                                 

    Madde 30 - Açık yüksek tevettür telleri bulunan yerlere, ölüm işaretini havi
dikkat levhaları konularak buraların tehlikeli olduğu açıkça gösterilecektir.   

    Madde 31 - Yüksek tevettür transformatörünün bulunduğu dolap veya odanın ka-
pısı daima kilitli olacaktır.                                                   

    Madde 32 - Kumanda anahtarlarının bulunduğu mahal, kolayca erişilebilecek   
yerde olmalıdır. Bu anahtarlar, sarsıntı ile kendi kendine harekete gelemez bir 
 halde yapılacaktır.                                                            

    Madde 33- Yüksek cereyan sigortaları, makinenin kudretini aşmamalıdır.      

    Madde 34 - Kondansatörlü makinelerde, faaliyet bittikten sonra kondansatörü 
deşarje edecek tertibat bulunmalıdır.                                           

    Madde 35 - Cihazda cereyan bulunduğu zaman, cihazın işlediğini bildiren ge- 
rek sesli ve gerekse ziyalı tertibat bulunması şarttır.                         

    Madde 36 - Laboratuvarlarda çalışan bütün müstahdemlerin, elektrik tehlike- 
lerine uğramaları ihtimaline binaen, icabeden tedbirleri kolaylaştıracak leva-  
zımın mevcut bulunması şart olduğu gibi bu müstahdemleri bu tehlikelere karşı   
daimi surette tenvİr ederek malümatlı kılmak lazımdır.                          

    Madde 37 - 15 kilovattan aşağı tevettürle çalışan tesisat, bu nizamname ah- 
kamına tabi değildir.                                                           

    Madde 38 - Her müessesede, kurşun muadili nizamnameye uygun olması icabeden 
döşeme, tavan ve duvarlarının kalınlığını ve neden yapılmış olduğunu gösteren   
mikyaslı bir kroki bulunacaktır. Sonradan tamir veya her hangi bir suretle bu   
kısımlarda bir tebeddül vakı olursa yeni bir kroki tanzim  edilir.              
                                                                                
                              Dördüncü fasıl                                    
                                 Radyom                                         

    Madde 39 - Radyom tedavisi ile uğraşan müesseselerde en az 80 miligram (Rad-
yom eleman) veya buna muadil miktar ve evsafta (Radyoaktif) madde bulunması mec-
buridir, (Radyom ve radyoaktif maddelerin cinsi ve evsafı, orijinal sertifikala-
rı ile tayin edilir.)                                                           

    Madde 40 - Radyom tedavisi yapan müesseselerde, kabul edilen vakaların icap 
ettirdiği miktar ve şekillerde tüp, iğne, plak ve hücre ve bunları kullanmağa   
mahsus pens vesair aletlerin mevcut bulunması şarttır.                          

    Madde 41 - Müesseselerde bulunan radyom ve radyoaktif maddeler,miktarlarına 
göre,en az 5 santimetre kalınlığında kurşun ile her tarafı örtülü hususi bir ka-
sa içinde saklanacak ve bu kasa daimi çalışan veya bulunulan yerlerde mümkün ol-
duğu kadar uzakta bulunacaktır.                                                 
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                

    Madde 42 - Radyom ve radyoaktif maddelerin tatbikatı için yapılacak bütün   
hazırlayıcı manipülasyonlara mahsus, üzeri kurşun mahfazalı cam ve iki yanı ve  
mütahassısa bakan önü ve altı en az 5 santimetre kalınlığında kurşun ile örtülü 
bir mahfaza bulundurulacaktır.                                                  

    Madde 43 - Lüzumunda müessese dışına götürülecek radyom ve radyoaktif mad-  
deler, en az I santimetre kalınlığında kurşun ile kaplanmış el kasaları ile ta- 
şınır.                                                                          

    Madde 44 - Radyom ve radyoaktif maddeler müessese dışında tatbik edilecek   
ise, gideceği yerde derhal tatbik ile tatbikat bittikten sonra hemen 41 inci    
maddede yazılı kasaya konacaktır.                                               

    Madde 45 - Ayakta radyom tedavisi tatbik edilen yerlerde, röntgen odasında  
olduğu gibi koruyucu tertibatın alınması ve bunun için hastaların bulunduğu ma- 
hallin 2,5 milimetre kalınlığında  bir kurşun tabakası ile muhafaza edilmesi    
icap eder.                                                                      

    Madde 46 - Radyom apareyleri, arada sırada (Radon) un sızıp sızmadığı bakı- 
mından muayene edilmeli ve bozuk olan apareyler derhal tamir edilmelidir.       
                                                                                
                            Beşinci fasıl                                       
                  Elektrik ile  tedaviye mahsus aletler                         
                                                                                

    Madde 47 - Faradizasyon, galvanizasyon, kısa ve uzun dalgalı diyatermi,     
elektrik ile masaj, elektrikli mekanoterapi, elektrikli banyolar, ültraviyole   
cihazları vesair elektrik ile tedaviye mahsus aletler bağlandıkları şebeke      
evsafına uygun olacak ve şebeke tesisatı mahallin elektrik işlerini idare eden  
müessesenin müsaadesi ile kabul edilmiş bulunacaktır.                           

    Madde 48 - Elektrik ile tedaviye mahsus aletler ve bunlara mahsus teller ve 
diğer kısımları, gerek tatbik edene gerek tatbik edilen kimseye hiç bir surette 
zarar vermiyecek tarzda izole edilmiş bulunmalıdır.                             

    Madde 49 - Elektrikle tedaviye mahsus aletler, her zaman normal kabiliyet ve
evsafı haiz bulunacaktır.                                                       

    Madde 50 - İşbu Nizamnameye uygun  olmayan hal ve hareketlerde 3153 sayılı  
kanunda yazılı cezalar tatbik olunur.                                           

    Madde 51 - 3153 sayılı kanunun 3 üncü maddesi mucibince yapılmış ve Devlet  
Şürasınca görülmüş olan bu Nizamnamenin hükümleri Resmi Gazetede neşri tarihinin
ertesinden mer'iyete girer.                                                     

    Madde 52 - Bu Nizamname hükümlerinin icrasına Sıhhat ve İçtimai Muavenet,   
Adliye ve Dahiliye Vekilleri memurdur.