Endeksler
                               PETROL KANUNU (1) (2)                            
                                                                                
    Kanun Numarası         : 6326                                               
    Kabul Tarihi           : 7/3/1954                                           
    Yayımlandığı R. Gazete : Tarih: 16/3/1954 Sayı: 8659                        
    Yayımlandığı Düstur    : Tertip: 3 Cilt: 35 Sayfa: 1390                     
                                      *                                         
                                     * *                                        
    Bu Kanun ile ilgili tüzük için, "Tüzükler Külliyatı" nın kanunlara göre     
                     düzenlenen nümerik fihristine bakınız.                     
                                      *                                         
                                     * *                                        
                                  BİRİNCİ KISIM                                 
                                  Umumi Hükümler                                
                                    BÖLÜM: 1                                    
                               Mülkiyet ve Maksat                               

    Madde 1 - Türkiye'deki petrol kaynakları Devletin hüküm ve tasarrufu altın- 
dadır.                                                                          

    Madde 2 - (Değişik: 5/4/1973 - 1702/1 md.)                                  
    Bu Kanunun amacı, Türkiye Cumhuriyeti petrol kaynaklarının milli menfaat-   
lere uygun olarak, hızla sürekli ve etkili bir şekilde aranmasını, geliştiril-  
mesini ve değerlendirilmesini sağlamaktır.                                      
--------------------                                                            
1-(a) 7/2/1967 tarih ve 828 sayılı Kanunla bu Kanun için tanınan ithalde alına- 
      cak damga resmi muafiyeti süresi, 28/12/1982 tarih ve 2769 sayılı Kanunla 
      31/12/1987 tarihine kadar uzatılmıştır.                                   
  (b) 5/4/1973 tarih ve 1702 sayılı Kanunla bu Kanuna eklenen Ek 1 nci madde    
      hükmü ile bu Kanunda yer alan "İcra Vekilleri Heyeti", "Vekil","Vekalet", 
      "Petrol Dairesi" ve "Reis" tabirleri sırasıyle "Bakanlar Kurulu","Bakan", 
      "Bakanlık","Petrol İşleri Genel Müdürlüğü" ve "Genel Müdür" olarak değiş- 
      miş ve bu değişiklikler metne işlenmiştir.                                
  (c) Bu Kanunun düzenlediği atama usulüne dair konularda 23/4/1981 tarih ve    
      2451 sayılı Kanunun 2 - 5 inci maddelerine bakınız.                       
  (d) Bazı petrol mahsullerinin üretilmesine elverişli olabilecek sahaların bu  
      Kanun kapsamına alınması konusunda ek 3 ncü maddeye bakınız.              
2 -   Bu Kanunda değişiklik yapan 30/5/1994 tarih ve 533 sayılı KHK'nin yürürlü-
      ğü,Anayasa Mahkemesinin 21/7/1994 tarih ve E.1994/66,K.1994/63-1 sayılı   
      Kararıyla durdurulmuştur.(Bkz.RG.:23/7/1994-21999)                        
                                                                                
                                                                                
                                    BÖLÜM: 2                                    
                                    Tarifler                                    
                                                                                

    Madde 3 - Bu kanunda kullanılan terimlerin delalet ettiği manalar aşağıda   
gösterilmiştir:                                                                 
    1. a) Yerden çıkarılan veya çıkarılabilen mayi veya gaz halindeki bilcümle  
tabii hidrokarbonlara;                                                          
    b) (Değişik: 13/5/1955 - 6558/1 md.) Mayi petrol, veya gazla birlikte is-   
tihsale elverişli olan veyahut bunların içinde erimiş bulunan bilcümle asfalt   
ve diğer sulp hidrokarbonlara;                                                  
    c) Yukarki fıkralarda yazılı maddelerden müştak hidrokarbon mahsullerine;   
"petrol"                                                                        
    2. Teksif, kimyevi muamele, tasfiye veya diğer usul ve ameliyelerle petrol- 
den istihsal edilen mamul veya yarı mamul her hangi bir hidrokarbona "petrol    
mahsulü";                                                                       
    3. İktisadi işletmeye elverişli miktarda bir petrol birikintisini ihtiva    
ettiği tesbit olunan arz parçasına "petrollü arazi";                            
    4. Bir petrollü arazinin bulunmasına "keşif";                               
    5. a) Petrol araştırılması ile ilgili olmak üzere arazinin yerden ve hava-  
dan topografik, jeolojik, jeofizik, jeoşimik ve benzeri usullerle mesaha ve     
tetkik edilmesine ve-arama sondajları hariç-lüzumlu ameliye, tecrübe ve jeolo-  
jik malümat almak maksadiyle sondajlar yapılmasına "jeolojik istikşaf";         
    b) Petrol bulmak veya petrollü arazinin vüsatini tesbit etmek maksadiyle    
tecrübe kuyuları açılmasına "arama sondajı";                                    
    c) (a) ve (b) fıkralarındaki ameliyelerin hepsine birden "arama";           
    6. Bir petrollü arazinin hudutlarının ve çıkarılabilir petrol varlığının    
tayini ve petrolün çıkarılması maksadiyle sondajlar yapılmasına ve petrollü     
arazinin teçhiz edilmesine "inkişaf";                                           
    7. Bir petrollü araziden petrolün çıkarılmasına ve bu petrolün iptidai mua- 
melesine, petrollü arazi dahilinde veya civarında kain depolara, boru hattına   
veya tasfiyehaneye nakline kadar tabi tutulduğu ameliyelere "istihsal";         
    8. a) (Değişik: 5/4/1973 - 1702/2 md.) Arama,keşif,inkişaf,istihsal tasfiye 
ile petrolün ve petrol mahsullerinin depolanmasına, nakledilmesine ve satılma-  
sına; (Petrol mahsullerinin doğrudan doğruya tüketiciye perakende olarak veya   
tevzi müesseseleri tarafından satışı, satış için gerekli depolama ve nakliye    
işleri hariç)                                                                   
    b) Yukarki ameliyelerden her hangi biri için lüzumlu enerji ve su tesisle-  
rinin, bina, kamp ve diğer bilcümle tesislerle teçhizatın inşaasına, kurulması- 
na ve işletilmesine;                                                            
    c) (Ek: 13/5/1955 - 6558/1 md.) a ve b bentlerinde sözü geçen ameliyelere   
mütaallik idari faaliyetlere,                                                   
"petrol ameliyatı" veya sadece "ameliye";                                       
    9. Bu kanuna göre verilen jeolojik istikşaf müsaadesine "müsaade";          
    10. a) Bu kanuna göre verilen petrol arama ruhsatnamesine "arama ruhsat-    
namesi";                                                                        
    b) Bir arama ruhsatnamesinin taallük ettiği sahaya "arama sahası";          
    11. a) Bu kanuna göre verilen petrol işletme ruhsatnamesine "işletme ruh-   
satnamesi";                                                                     
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    b) Bir işletme ruhsatnamesinin taallük ettiği sahaya "işletme sahası";      
    12. Bir petrol ameliyatı ile ilgili araziyi kiralama ve bu arazi üzerinde   
tesisi mümkün olan intifa ve irtifak haklarına "kullanma hakkı";                
    13. Arama, keşif, inkişaf ve istihsalden başka bir petrol ameliyatı yapmak  
üzere bu kanuna göre verilen müsaadeye "belge";                                 
    14. Bir belge ile yapılmasına izin verilen bir ameliyat için lüzumlu sahaya 
"belge sahası";                                                                 
    15. Müsaade sahibine "araştırıcı";                                          
    16. Arama ruhsatnamesi sahibine "arayıcı";                                  
    17. İşletme ruhsatnamesi sahibine "işletmeci";                              
    18. Bir müsaadeden veya arama ruhsatnamesinden veya işletme ruhsatnamesin-  
den veya belgeden doğan haklardan her hangi birine "petrol hakkı";              
    19. Bu kanuna göre tayin olunmuş bir petrol bölgesine "bölge";              
    20. Bu kanunun hükümleri dairesinde aramaya, işletmeye veya bunlar için mü- 
racaata açık bulundurulan bir sahaya "açık saha";                               
    21. Bir petrol ameliyatının yapılmasında,tecrübeli bir şahıstan aynı hal ve 
şartlar altında beklenebilecek gayret, ehliyet, verimlilik, basiret ve tedbir-  
liliğe "hüsnüniyet";                                                            
    22. Bir petrol ameliyatının yapılmasında, petrolün, petrol mahsullerinin,   
hazne enerjisinin, suyun veya diğer minerallerin zıyaına, karışmasına, bozulma- 
sına veya suistimaline sebebiyet veren ve bu ameliyatın hüsnüniyetle yapılmış   
olması halinde normal olarak vukuuna imkan bulunmıyan bir fiil veya ihmale      
"israf";                                                                        
    23. (Değişik: 29/5/1957 - 6987/2 md.) Bir petrol ameliyatının yapılmasında, 
bu ameliyatın yapıldığı mahalde veya yakınında meşru surette bulunan bir kimse- 
nin ölümüne, malüliyetine veya sıhhatinin bozulmasına sebep olan veya olabile-  
cek mahiyette bulunan ve ameliyenin hüsnüniyetle yapılmış olması halinde normal 
olarak vukuuna imkan bulunmıyan bir fiil veya ihmale "tehlikeli fiil";          
    24. (Değişik: 5/4/1973 - 1702/2 md.) İçsuların, karasularının veya uluslar- 
arası anlaşmalara veya teamüllere göre petrol ameliyatı amacı ile Türkiye'nin   
tasarruf edebileceği karasuları dışındaki suların altında aralıklı veya sürekli 
olarak kalan arazi de dahil olmak üzere Türkiye topraklarına "Arazi";           
    25. (Değişik: 5/4/1973 - 1702/2 md.) a) Petrol hakkı sahibinin Türkiye'de   
ödemekle yükümlü olduğu Kurumlar Vergisi ve tevkifatı ile hissedarlar adına     
tevkif edilmesi gereken Gelir Vergisi hariç, petrolle doğrudan doğruya ilgili   
vasıtalı vergilerle, Gümrük ve resimleri dahil olmak üzere petrolün Türkiye     
içinde veya dışında en yakın erişilebilir dünya piyasasında evsaf ve izafi      
ağırlık bakımlarından normal olarak mutad ayarlamalara göre tespit edilmiş ser- 
best rekabet fiyatına; aynı evsafta petrolün dünya piyasasından Türkiye'de tes- 
lim edildiği yere kadar getirilmesi için gerekli bütün giderlerin eklenmesi ile 
elde edilen meblağı veya erişilebilir dünya piyasası mevcudolmadığı takdirde    
petrol hakkı sahibi tarafından Türkiye'de teslim edildiği yerde fiilen uygula-  
nan satış fiyatına "Piyasa fiyatı"; (Bu fıkrada belirtilen serbest rekabet fi-  
yatı ihtiyacın devamlı olarak teminine müsait bir piyasada fiilen sağlanabilen  
fiyattan yüksek olamaz.)                                                        
    b) Tasfiye edilmiş petrol mahsüllerinden başka petrolün kuyu başından       
Türkiye'de teslim edildiği yere kadar getirilmesi için Gelir ve Kurumlar vergi- 
leri ile bu vergiler sebebiyle tevkif edilmesi gereken vergilerden gayri vası-  
talı ve vasıtasız vergiler de dahil olmak üzere gereken bilcümle masrafların    
piyasa fiyatından düşülmesi ile elde edilen rakama "kuyubaşı fiyatı";           
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    26. (Değişik: 5/4/1973 - 1702/2 md.) Miadı bir yıldan fazla olan malzeme ve 
tesisat masrafları ve genel idare giderleri hariç olmak üzere arama maksadiyle  
yapılan masraflara "arama giderleri";                                           
    27. (Değişik: 5/4/1973 - 1702/2 md.) a) Miadı bir yıldan fazla olup tesis   
edilmemiş veya kullanılmamış olan veya tesisinden veya kullanılmasına başlanma- 
sından itibaren bir sene sonunda kullanılabilecek durumda olan veya hurda kıy-  
meti bulunan tesisat veya malzeme masrafları hariç olmak üzere kuyu, açma,      
temizleme, derinleştirme, bitirme veya bu ameliyelere hazırlık için ve bunlara  
müteferri olarak yapılan bilcümle işçilik, yakıt, tamir, bakım, nakliye, ikmal  
ve malzeme masraflarına "sondaj fer'i giderleri";                               
    b) Sondaj aletleri ve benzeri teçhizat hariç olmak üzere sondaj fer'i gi-   
derleri ile ekonomik miktarda petrol verimi olmayan kuyuların açılmasında kul-  
lanılan veya gerekli olan herhangi bir maddi ekonomik değer için yapılan mas-   
raflara "yurt ekonomisi yönünden verimi olmayan kuyuların açılma giderleri";    
    28. Muayyen bir arazide bir petrol ameliyatı yapmak hakkına karşılık Devle- 
te arazi vüsatine göre ödenen sabit meblağlara "Devlet hakkı";                  
    29. İstihsal olunan petrol üzerinden Devlete verilecek hisseye "Devlet his- 
sesi";                                                                          
    30. (Değişik: 5/4/1973 - 1702/2 md.) a) Menkul ve gayrimenkul mallara,sınai 
haklara, menkul kıymetlere ve bunlara taallük eden her nevi hak ve menfaatlere  
"İktisadi kıymetler";                                                           
    b) Petrol hakkı sahibinin Türkiye'deki petrol ameliyatı ile ilgili olarak   
kullanmaya tahsis ettiği sermaye mevcutlarının Vergi Usul Kanununa göre hesap-  
lanmış kıymetine "sermaye mevcutları esası";                                    
    c) Vergi Usul Kanununda değerlendirme ölçüleri gösterilen ekonomik işletme- 
lere dahil kıymetler ile petrol hakkı sahibinin aynı kanunun hükümleri gereğin- 
ce sermaye hesabına alıp aktifleştirdiği arama giderleri, sondaj fer'i gider-   
leri ve yurt ekonomisi yönünden verimi olmayan kuyuların açılma giderlerine     
"sermaye mevcutları";                                                           
    31. (Değişik: 29/5/1957 - 6987/2 md.) Petrol dahil, gerek ham, gerek yarı   
mamül, yahut mamül bilcümle eşya, teçhizat, alat, edevat, makina, nakil vasıta- 
ları, bilcümle diğer vasıtalar ve bunlara mütedair yedek parçalarına "malzeme"; 
    32. Bir işletme hakkına dahil petrollü araziden her birine "münferit saha"; 
    33. (Değişik: 13/5/1955 - 6558/1 md.) 15,5 santigrat derecesinde ve her     
santimetrekare başına 1,03 kilogram tazyik altında ölçülen 158, 984 litre (42   
galonluk bir varil) mayi petrole veya 500 metreküp gaz halinde petrole " petrol 
birimi";                                                                        
    34. (Değişik: 5/4/1973 - 1702/2 md.) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanına     
"Bakan";                                                                        
    35. (Değişik: 5/4/1973 - 1702/2 md.) Bu kanunun uygulanması ile görevlen-   
dirilen kuruluşa "Petrol İşleri Genel Müdürlüğü";                               
    36. (Değişik: 5/4/1973 - 1702/2 md.) Petrol İşleri Genel Müdürlüğüne "Genel 
Müdür";                                                                         
    37. (Mülga: 5/4/1973 - 1702/55 md.)                                         
    38. Hakiki veya hükmi şahıslara "şahıs";                                    
    39. Bu kanunun tatbik suretini göstermek üzere neşrolunacak Petrol Nizam-   
namesine "nizamname";                                                           
    40. Türkiye Cumhuriyeti Devletine "Devlet";                                 
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    41. (Ek: 5/4/1973 - 1702/2 md.) Milli ekonominin ihtiyaçları,petrol varlığı-
nın korunması ve sahanın verimi göz önünde bulundurularak Petrol İşleri Genel   
Müdürlüğünce her bir kuyu itibariyle ekonomik olduğu kabul ve tespit edilecek   
24 saatlik verime "Ekonomik miktarda petrol";                                   
    42. (Ek: 28/3/1983 - 2808/1 md.) Türk Silahlı Kuvvetleri ve Türkiye'nin di- 
ğer kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzelkişilerinin ve Türkiye'deki    
tasfiyehanelerin petrol tasfiye etmeleri için kullandıkları petrol ve Türkiye   
hudutları ve karasuları dahilinde her türlü yabancı kara, deniz ve hava vasıta- 
larına verilen petrolün tümüne "memleket ihtiyacı"; denilir. (1)                
                                                                                
                                   BÖLÜM : 3                                    
                           Takdire Esas Olan Kıstaslar                          
                                                                                

    Madde 4 - Petrol hakkı iktisabı için yapılan bir talebin kabul veya redde-  
dilmesinde:                                                                     
    1. Talebin milli menfaatlere ve bu kanunun maksadına uygun bulunup bulunma- 
dığı;                                                                           
    2. Talibin;                                                                 
    a) Tatbik olunan kanun ve nizamnamelere ve talimatlara riayetkarlığı;       
    b) Bu kanunun maksadına uygun bir surette çalışacağı hususunda karine ola-  
bilecek evvelki faaliyetleri;                                                   
    c) Benzeri ameliyatın yürütülmesindeki tecrübesi;                           
    d) Tasarlanan petrol ameliyatını yürütmek hususundaki mali iktidarı;        
    3. Yukardaki fıkralara göre aynı derecede kabule şayan bulunan müracaatlar  
arasında tercih yapılırken müracaat sırası;                                     
nazara alınır.                                                                  
                                   BÖLÜM: 4                                     
                         Memnuiyetler ve Hususi Kayıtlar                        
                                                                                

    Madde 5 - (Değişik: 13/5/1955 - 6558/1 md.)                                 
    a) Bu kanuna göre müsaade, arama ruhsatnamesi, işletme ruhsatnamesi veya    
belge alınmadan hiçbir petrol ameliyesi yapılamaz.                              
    b) Başka bir kanuna göre bir asfalt veya diğer bir sulp hidrokarbon yatağı  
için verilmiş herhangi bir hak, bu hakkın sahibine bir petrol ameliyatı yapmak  
veya bir ameliyeye müdahale etmek hakkını vermez.                               
                                                                                

 

 
    Madde 6 - (Değişik: 30/5/1994 - KHK - 533/1 md.;İptal: Ana.Mah.'nin         
21/7/1994 tarih ve E.1994/66, K.1994/63-2 sayılı Kararı ile.;Yeniden düzenleme: 
24/11/1994 - 4046/39 md.)                                                       
    Petrol ile ilgili; müsade, arama ruhsatnamesi ve işletme ruhsatnamesi alma  
hakkı Devlet adına, Türkiye petrolleri Anonim Ortaklığına aittir. Ortaklık bu   
hakkı bizzat veya idaresine ve sermayesine hakim olduğu uzman kuruluşlar aracı- 
lığı ile kullanır veya bu Kanun hükümleri dahilinde bu kuruluşlara devredebilir.
    Bu Kanundaki esaslara uygun olmak şartıyla, sermayelerinde kamu payı bulu-  
nanlar da dahil, sermaye şirketlerine veya yabancı devletler mevzuatına göre    
sermaye şirketi niteliğinde bulunan özel hukuk tüzelkişilerine müsaade, arama   
ruhsatnamesi, işletme ruhsatnamesi verilebilir.                                 
    Kuruluş amacına uygun olmak şartıyla, yukarıda belirtilen tüzelkişilere,ülke
ekonomisine yararlı olması halinde, Bakanlar Kurulunca belge verilebilir. Ancak,
yürürlükteki mevzuat çerçevesinde yapılan özelleştirme uygulamaları sonucu,     
özelleştirilen kuruluşun devri tarihinde sözkonusu belge, kuruluşu devralan özel
hukuk tüzelkişilerine devredilmiş sayılır ve belgenin tescili ile bu husustaki  
diğer işlemler Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce yapılır.                        
-------------------                                                             
(1) 13/5/1955 tarih ve 6558 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin ikinci fıkrası      
    hükmü gereğince, bu maddenin "31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38 ve 39 uncu"    
    bentlerinin numaraları sırasıyle "32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39 ve 40"     
    olarak değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.                                  

    Madde 7 - Aşağıdaki yerlerde Bakanın mahsus müsaadesi olmadan petrol ameli- 
yatı yapılamaz:                                                                 
    1. Devletin hudutlarından 5 kilometre mesafe dahilinde veya askeri yasak    
bölgeler içinde,                                                                
    2. Tarihi veya dini bir yer veya tesise, petrol ameliyatiyle ilgisi bulun-  
mıyan bir yapıya bir su tesisine, bir yol veya umumi geçide 60 metre mesafe da- 
hilinde.                                                                        
    3. Bir şehir veya kasaba belediye imar sahası dahilinde.                    

    Madde 8 - Müsaade, arama ruhsatnamesi, işletme ruhsatnamesi veya belge, sa- 
hibine bu kanunla veya başka bir kanunla girilmesi veya bulunulması memnu olan  
bir yere girme veya o yerde bulunma hakkı vermez.                               

    Madde 9 - 1. Müracaat sahibi, ameliyat esnasında vukuu melhuz zarar ve zi-  
yanı ve bu kanuna göre ödemek mecburiyetinde kalacağı her türlü meblağları kar- 
şılamak üzere, Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce tesbit edilecek makul miktarda  
teminat vermedikçe, müsaade, arama veya işletme ruhsatnamesi veya belge alamaz. 
    2. Bakan, Petrol İşleri Genel Müdürlüğünün teklifi üzerine petrol hakkı sa- 
hibinin yatırmış olduğu teminatın değiştirilmesini veya makul nispette çoğal-   
tılmasını istiyebilir. Bu talebe Bakanın tayin edeceği makul müddet içinde uy-  
mıyan petrol hakkı sahibine yeniden 90 günlük bir mühlet verilerek bu mühlet    
zarfında talebe uymadığı takdirde sahip olduğu müsaade, arama ruhsatnamesi, iş- 
letme ruhsatnamesi veya belgenin nihayetleneceği bildirilir.                    

    Madde 10 - Petrol hakkı sahibi, petrol ameliyatında veya bu ameliyat dola-  
yısiyle israf veya tehlikeli fiil yapmamaya veya bunların yapılmasına mahal     
vermemeye mecburdur.