Endeksler
TUZ KANUNU
Kanun Numarası : 3078
Kabul Tarihi : 11/12/1936
Yayımlandığı R.Gazete : Tarih: 23/12/1936, Sayı:3489
Yayımladığı Düstur : Tertip: 3 Cilt: 18 Sayfa: 31
*
* *
Bu Kanun ile ilgili tüzük için,"Tüzükler Külliyatı"nın kanunlara
göre düzenlenen nümerik fihristine bakınız.
*
* *
BİRİNCİ FASIL
Umumi hükümler
Madde 1 - (Değişik:15/2/1952 - 5881/1 md.) Türkiye'de,her ne suretle olursa
olsun,tuz istihsali Devlet tekeli altındadır.Tekel İdaresince hiç işletilmemiş
veya işletilmesinden vazgeçilen tuzların gerçek veya tüzelkişiler tarafından ya-
bancı memleketlere tuz ihraç edilmek şartı ile işletilmelerine izin vermeye
Bakanlar Kurulu yetkilidir.
Bu suretle işletilmelerine izin verilecek tuzlaların açılma suret ve şart-
ları ile hesap ve muamelelerinin kontrol usulü ve verilen işetme izninin hangi
hallerde geri alınabileceği tüzükle belirtilir.
İzinsiz tuz istihsal etmek kaçakçılıktır.
(Ek: 29/7/1970 - 1318/116 md.) Ancak tuzu kimyevi maddeler istihsalinde ilk
madde olarak kullanan sınai işletmeler,bu maksatla ve sadece kendi ihtiyaçların-
da sarf etmek,harice satış yapmamak şartiyle tuz istihsal ve istihracedebilir-
ler.
Madde 2 - Bu kanunun mevzuu olan tuz 140 santigrat derecede kurutulduğu tak-
dirde en aşağı % 95 klorusodyumu ihtiva eden ve zehirli mürekkebattan ari bulu-
nan maddedir.Kimyevi tasfiyeye ihtiyaç messetmeksizin alelade vesaitle de ihtiva
ettiği klorusodyomun tefriki kabil olan ve klorusodyom nisbeti % 20 den fazla
bulunan topraklar ve kayalar ile 4 bomeden fazla bome derecesini irae eden
klorusodyom mahlülleri tuz addolunur.Kimyahanelerde miyar olarak kullanılan ve
kimyevi ameliye ile istihsal olunan saf klorusodyom bu kanunun mevzuu haricinde-
dir.
Madde 3 - Türkiye dahilinde bilinen veya yeniden keşfedilecek olan bilumum
göl,kaya ve deniz tuzlarile akar veya kaynak veyahut kuyu halindeki tuzlu sula-
rın tasarrufu munhasıran Devlete aittir.
KANUNLAR, ŞUBAT 1989 (EK - 3)
Tuzlaların içinde veya etrafında bulunup bunların işletilmesi veya muhafaza-
sı için elzem bulunan yerler ve binalar dahi tuzların mütemmim cüzüleri,addolu-
nur.Bu gibi yerler ve binalar hakiki veya hükmi şahısların tasarrufu altında ise
umumi istimlak usulüne tevfikan istimlak olunur.
İKİNCİ FASIL
Tuz fiatları ve satışları
Madde 4 - (Mülga: 27/3/1969 - 1137/37 md.)
Madde 5 - İnhisar ambarlarından satın alınan tuzların fiatı ambarlara kadar
taşınmaları ve maliyet fiatı üzerinden sigortaları için yapılan masrafların tuz-
la fiatına zammı suretile tesbit edilir.Böylelikle elde edilecek kilo fiatı san-
tim kesri gösterirse bu kesir santime iblağ olunur.Görülecek lüzum ve ihtiyaç
üzerine nakil şartları biri birine uygun olan mıntakalardaki satış ambarlarının
fiatlarını birleştirmeğe İnhisarlar İdaresi salahiyetlidir.
Muhitinin tuz ihtiyacını temin edemiyecek tuzlalarla ambarlara mıntakaları
tuzlalarından başka her hangi bir tuzla veya ambardan sevkedilecek tuzların
fiatını,kendi mıntakalarından tedarik edilen tuz satış fiatlarına kadar,indirme-
ğe Gümrük ve İnhisarlar Vekaleti salahiyetlidir.
Tuzun nakliye masrafı çok olan mıntakalardan lüzum görülen mahallerdeki tuz
satış fiatlarını,bu masrafları kısmen veya tamamen indirmek suretile ve muayyen
bir devre için,tesbite İcra Vekilleri Heyeti salahiyetlidir.
Madde 6 - İnhisarlar idaresince ince sofra ve mutfak tuzları yapıldığı tak-
dirde bunların satış fiatları Gümrük ve inhisarlar Vekaletince ayrıca tesbit
olunur.
Madde 7 - Tuzdan kimyevi maddeler istihsali için yapılacak fabrikalara haki-
ki ihtiyaçlarına göre tuzla istihsal fiatına her nevi masrafların ilavesi suret-
ile tesbit edilecek fiatlardan aşağı olmamak üzere engin fiatla tuz verilebilir.
Madde 8 - (Mülga: 27/3/1969 - 1137/37 md.)
Madde 9 - Kaçakçılığa mani olmak için lüzum görülecek tuzla ve ambarlarda
satılacak tuzların fiatını indirmeğe Gümrük ve İnhisarlar Vekilliği salahiyetli-
dir.
Madde 10 - (Değişik:15/2/1952 - 5881/2 md.) Ecnebi memleketlere Tekel İda-
resince yapılacak satışlarda tuz fiyatı ticari icaplara göre Gümrük ve Tekel
Bakanlığınca tayin olunur.
Madde 11 - İnhisarlar İdaresi ihtikara meydan vermemek ve ihtiyacı temin et-
mek üzere lüzum göreceği bazı tuzlalarda satışı büsbütün kaldırabileceği gibi
satış muamelesini senenin muayyen zamanlarına hasır ve satış mıntakalarını
tahdit edebilir.
Madde 12 - Tuzlalarda ve inhisar satış ambarlarında dökme olarak 25 kilodan
aşağı tuz satılamaz,buralarda kapalı kablarda satılan tuzlar bölünmez.
Madde 13 - Tuz satışı peşindir.Ancak teminatı Devletçe kabul edilmiş olan
bankalardan birinin teminat mektubuna mukabil muayyen tuzla ve ambarlardan vere-
siye tuz satılabilir.Bu tuzların hangi tuzla veya ambarlardan verileceği İnhi-
sarlar İdaresince tayin olunur,veresiye dahilde satılacak tuzun miktarı her ta-
cir için elli tondan aşağı ve 1500 tondan yukarı olamaz ve bedelinin tediyesi
için tayin olunacak müddet de altı ayı geçemez.Bu gibi satışlar için (% 5)i geç-
memek üzere ve tecimsel icaplara göre bir faiz alınır.Ecnebi memleketlere ihraç
için veresiye verilecek tuzların miktarı ve tediye müddet ve şartları İnhisarlar
İdaresince tespit olunur.
Madde 14 - İnhisarlar İdaresinin tuz ambarı olmıyan her vilayet ve kazanın
merkez ve mülhakatında yaz ve kış mevsimleri için ayrı ayrı olmak üzere tuzun
toptan ve perakende azami satış fiatları bir sene için muteber olmak üzere tat-
bikından iki ay evvel vilayet ve kaza merkezlerindeki belediye meclislerince
tesbit ve şehir ve kasabalarda ilan ve köylere tebliğ olunur. Bu fiatlara ilan
tarihinden itibaren bir ay içinde İnhisarlar İdaresinin ve satıcıların itiraza
hakkı vardır. Bu itirazlar vilayet veya kaza idare heyetlerince yirmi gün zar-
fında tetkik edilerek karara bağlanır. İşbu heyetlerce verilecek kararlar kati-
dir. Fevkalade hallerde birinci fıkrada yazılı fiatları yükseltmeğe belediyeler
salahiyetlidirler. Yükseltme kararları ilanının ertesi gününden başlıyarak tat-
bik edilir. Bu kararlar aleyhine yedi gün içinde yapılacak itirazlar yukarıki
fıkraya göre tetkik ve karara raptolunur.
ÜÇÜNCÜ FASIL
Tuz satış ve nakliye tezkereleri
Madde 15 - Gümrük ve İnhisarlar Vekaletince tayin edilecek mıntakalarda be-
lediye ve köy hudutları haricindeki tuz nakliyatı nakliye tezkeresile yapılır.
Tezkeresiz nakledilen tuzlar kaçak sayılır. Şu kadar ki, 25 kiloya kadar nakle-
dilecek tuzlar bu kayıttan müstesnadır. İnhisarlar İdaresinin resmi damgasını,
mühür veya etiketini taşıyan kapalı kablar içinde yapılacak tuz nakliyatının
nakliye tezkeresi kaydından vareste tutulmasına Gümrük ve İnhisarlar Vekaleti
karar verebilir.
Madde 16 - Tuz nakliye tezkerelerinin hükmü bunların verildiği tarihten iti-
baren gideceği yerin uzaklığına, taşınma vasıtasına ve mevsime göre lazım gelen
vakte eklenecek bir o kadar günlük müddetin bitmesine değin muteberdir. Ancak bu
müddet üç günden az olamaz. Müddetler nakliye tezkeresi üzerine yazı ile yazı-
lır. Bu zaman geçtikten sonra nakledilecek tuzlar tezkeresiz sayılır. Mücbir se-
beplerle geçen müddetler kabul olunur. Mücbir sebeplerin tevsikı vuku bulduğu
yerin İnhisarlar İdaresine ve bulunmıyan yerlerde en büyük mülkiye memuruna veya
ihtiyar meclisine aittir.
Madde 17 - Tuzlalardan ve inhisar anbarlarından tuz satın alanlar nakliye
tezkeresi almağa ve İdarenin salahiyetli memurları da bu tezkereyi vermeğe mec-
burdurlar. İnhisarlar İdaresinin tuzunu satan şimendifer ambarlarından verilecek
faturalar nakliye tezkeresi yerini tutar.
Madde 18 - Tuz satanlar 25 kilodan fazla olan satış için müşteriye İnhisar-
lar İdaresinin tayin edeceği şekil ve şartlara göre fatura vermeğe mecburdurlar.
Bu faturalar da nakliye tezkeresi hükmünde tutulur (1).
Madde 19 - Bir yerden diğer bir yere nakledilen tuzlar tezkeresinde yazılı
müddet içinde mevridine götürülmeden yolda satılırsa satış mahalli mevrit addo-
lur. Ancak satış fiatları ucuzlatılmış mıntakalardaki tuzla veya ambarlardan ve-
rilen tuzlara ait nakliye tezkereleri bunlarda yazılı yerler için muteber olup
başka mıntaka veya mahallere bu tezkerelerle tuz nakli yasaktır.
----------------------
(1) 2/1/1939 tarih ve 3550 sayılı Kanunun 1 inci maddesinde Maliye ve Gümrük
Bakanının muvaffakati alınarak, Tütün, Tütün Mamülleri,Tuz ve Alkol İşlet-
meleri Genel Müdürlüğünün, bu maddede yazılı fiil ve hareketlere hükmedile-
cek cezalardan hükümden önce veya kesinleşmiş olsun - olmasın hükümden sonra
sulh olabileceği, bu cezaları takip ve tahsilden vazgeçebileceği hükme bağ-
lanmıştır.
Madde 20 - Nakliye tezkerelerinin sahip veya nakilleri tarafından mevritle-
rinde İnhisarlar İdarelerine verilmesi mecburidir. İnhisarlar İdaresi bulunmıyan
yerlerde tezkerelerin gümrük memurlarına ve bunların da bulunmadıkları yerlerde
en büyük maliye, olmazsa mülkiye memurlarına ve köylerde muhtar ve ihtiyar mec-
lislerine verilmesi caiz olup bu suretle verilen tezkereleri alanlar da en ya-
kın İnhisar İdaresine göndermeğe mecburdurlar (1).
Madde 21 - Tezkerelerini kaybettiklerini iddia edenlerin tuzları idarece
alıkonulur ve tuzların alındığı mıntakalardaki idare ile muhabere edilerek bu
tuzlar için evvelce tezkere alındığı tahakkuk ederse geri verilir. Şu kadar ki
tuzun sahibi veya nakili her kilo tuz için İnhisarlar İdaresine 10 kuruş depozi-
to bıraktığı takdirde muhabere neticelenmeksizin dahi tuzlara tasarruf eder.Ya-
pılacak muhabere sonunda tuzlar için evvelce tezkere alındığı sabit olursa tuz
veya depozito akçesi iade olunur. Sabit olmazsa 23 üncü madde hükmü tatbik olu-
nur.
Madde 22 - Nakliye tezkeresi ile nakledilen tuzlar 20 nci maddede yazılı me-
murlar veya İhtiyar meclisleri tarafından mevritlerinde tezkerelerinin gösteril-
mesi üzerine yoklandığı veya tartıldığı zaman tezkerede yazılı miktardan (% 5)
den ziyade bir fazlalık görülürse fazla çıkan bu kısmın beher kilo veya küsurun-
dan on kuruş hükmen alınır ve tuz da sahibine geri verilir. Tuzun sahibi veya
nakili hükümden evvel beher kilo ve küsuru için on kuruş kendiliğinden İnhisar-
lar İdaresine öderse hüküm almağa hacet kalmaksızın tuzlar iade olunur. Şu kadar
ki, fazla çıkan tuzların kaçak olduğu yahut eldeki tezkerenin bu tuzlara ait bu-
lunmadığı anlaşılırsa bunlar kaçak sayılır.
DÖRDÜNCÜ FASIL
Ceza hükümleri
Madde 23 - Kaçırılan yerli tuzların her kilo veya kilo küsuru için kaçakçı-
lardan on kuruş ve ecnebi memleketlerden Türkiye'ye sokulan kaçak tuzların her
kilo veya kilo küsuru için elli kuruş ağır para cezası alınır. Kaçırılan tuz
miktarı ne olursa olsun bu ceza bir liradan eksik olamaz.
Madde 24 - Tuz fiatları ucuzlatılmış mıntakalardan aldıkları nakliye tezke-
relerini diğer mıntakalarda kullananların tuzları müsadere edilmekle beraber
bunların her kilo veya kilo küsuru için üç kuruş ağır para cezası alınır. Kaçı-
rılan tuz miktarı ne olursa olsun bu ceza bir liradan eksik olamaz (1).
Madde 25 - İkinci maddede tarif edilen tuzlu su, toprak ve kayaların nakli
yasaktır. Nakledenler hakkında suyun veya toprak ve kayanın muhtevi olduğu klo-
rusodyum miktarına göre yirmi üçüncü madde hükmü tatbik olunur.
Nakli yasak olan tuzlu suların sıhhi sebeplerden dolayı nakline İnhisarlar
İdaresi ayrıca izin verebilir.
-------------------------
(1) 2/1/1939 tarih ve 3550 sayılı Kanunun 1 inci maddesinde Maliye ve Gümrük
Bakanının muvafakati alınarak, Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletme-
leri Genel Müdürlüğünün, bu maddeye yazılı fiil ve hareketlere hükmedilecek
cezalardan hükümden önce veya kesinleşmiş olsun - olmasın hükümden sonra
sulh olabileceği, bu cezaları takip ve tahsilden vazgeçebileceği hükme bağ-
lanmıştır.
Madde 26 - Ecnebi memleketlerden gelen yolcuların beraberlerinde bulundur-
dukları en çok yarım kiloya kadar tuz hiçbir resim ve muameleye tabi tutulmaksı-
zın Türkiye'ye ithal olunabilir. Yolcu beraberinde bu miktardan fazla bulunup da
gümrüğe bildirilen tuzların sahipleri harice iade edebilirler. Yolcu üzerinde
veya eşyası arasında beyana muhalif olarak çıkan tuzlar yalnız müsadere edilir.
Madde 27 - (Değişik: 5/6/1985-3217/12 md.) Bu Kanunun 1 inci maddesine aykı-
rı davranarak izinsiz tuz istihsal edenler ile bu şekilde istihsal edilmiş tuz-
ları nakledenler, bulunduranlar ve yabancı memleketten Türkiye'ye kaçak tuz so-
kanlar hakkında ayrıca 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanunun
hükümleri uygulanır.(1).
Madde 28 - 18 inci madde ile 20 nci maddenin birinci fıkrası ve 35 inci mad-
de hükümlerine muhalif hareket edenlerden yirmi beş liraya kadar hafif para ce-
zası alınır.
Madde 29 - 24 ve 28 inci maddelerdeki cezaların hüküm ve infazında 2/6/1930
tarih ve 1701 sayılı kanunun 69 ve 70 inci maddeleri tatbik olunur.
Madde 30 - 29 uncu madde mucibince hükmedilecek para cezaları İnhisarlar
Bütçesine irat kaydolunur.
Madde 31 - Bu kanuna göre hükmedilen para cezaları 1918 sayılı kanunun 56
ncı maddesi dairesinde infaz olunur. İnhisarlar memurları bulunmıyan yerlerde
infaza taallük eden takipler sırasile gümrük, maliye, mülkiye memurları tarafın-
dan yapılır.
BEŞİNCİ FASIL
Tuz fireleri ve müteferrik hükümler
Madde 32 - Tuz fireleri tabi haller ve şartlar içinde aşağıda gösterildiği
veçhile tesbit olunur:
1 - Ambarlarda dökme satılan göl ve deniz tuzları için azami % 2,5,
2 - Ambarlarda dökme satılan kaya tuzları için azami % 1,
3 - Tuzu tükenen ambarlar için yenilmiyecek bir halde toplanacak kirli ve
topraklı deniz ve göl tuzlarından % 1,
4 - Ambar dahilinde veya bir ambardan diğer ambara devrolunan dökme tuzlar
için azami % 1 fire kabul olunur.
İdarece damgalı etiketli veya mühürlü kablarda satılan tuzlara fire karşılı-
ğı olarak % 1 kilo ilave edilir. Bu kablar için - eşkali hariciyeleri, mühürleri
veya bandroları bozuk olursa - başkaca fire kabul edilmez. Tuzlalarda açıkta ve
yığın halinde bulunan, tuzların firesi İnhisarlar İdaresince takdir olunur. Yu-
kardaki fık-
-----------------
(1) Bu maddenin 11/6/1985 tarih ve 3217 sayılı Kanunun 12 nci maddesi ile de-
ğişmesinden önce yürürlükte olan hüküm uyarınca haklarında 1918 sayılı Ka-
çakçılığın Men ve Takibine Dair Kanuna göre dava açılmış olup da, mezkür
değişiklik sonucu kapsam dışında kalan tutuklu veya hükümlülerin derhal
tahliye edileceği; 1918 sayılı Kanuna göre verilmiş olup infaz edilmekte
olan mahkümiyet hükümlerinin infaz edilmeyeceği ve hükmün bütün kanuni ne-
ticelerinin kalkacağı; tutuklulukta ve hükümlülükte fiilen geçirilen süre-
ler 647 sayılı cezaların infazı hakkında kanunun 4 üncü maddesinin birinci
fıkrasının birinci bendinde cürümler için gösterilen asgari hadde göre he-
saplanıp para cezasına tahvil edilerek 3078 sayılı Tuz Kanununa göre hük-
medilen para cezasından mahsup edileceği 11/6/1985 tarih ve 3217 sayılı Ka-
nunun Geçici 1 inci maddesinde hükme bağlanmıştır.
ralarda tayin olunan fire miktarlarını artıran fevkalade sebepler idarece kabul
olunur.
Madde 33 - İnhisarlar İdaresine ait tuzlardan ve bunların her nevi zurufun-
dan hususi idare ve belediyeler namına hiç bir vergi ve resim alınmaz.
200 kiloya kadar olan tuz satış ve nakliye tezkere ve beyannamelerinden dam-
ga resmi aranmaz.
Madde 34 - (Mülga: 27/3/1969-1137/37 md.)
Madde 35 - İnce tuz yapmak için açılacak müesseselerle halen mevcut bulunan
bu gibi müessese sahip veya müstecirleri ve İktisat Vekaletinin müsaadesile tuz-
dan kimyevi maddeler çıkarmak için açılacak müesseseler ve toptan tuz ticareti
yapanlar bir ay zarfındaki ithalat ve sarfiyatlarını ve ertesi aya devrettikleri
tuz miktarlarını her ay sonunda bir beyanname ile İnhisarlar İdaresine bildirme-
ğe ve muamele ve hesaplarını idarenin kontrolu altında bulundurmağa ve muntazam
hesabı cari defteri tutmağa mecburdurlar (1).
Madde 36 - İnhisarlar İdaresi bu kanunun mucibince tesbit edeceği fiat üze-
rinden istasyonlarda kendi nam ve hesabına tuz sattırmak için münasip bir komüs-
yon vererek şimendifer idarelerile muamele yapabilir.
Madde 37 - 1278 tarihli tuz talimatnamesile zeyil ve tadilleri ve 24 Birin-
cikanun 1333 tarihli kanunla 8/4/1340,3/3/1341,17/5/1928,2/6/1929,14/1/1933,
30/5/1935 tarihli ve 468, 575, 1270,1518,2101,2752 sayılı kanunlar, ve 29/4/1933
tarihli, 2159 sayılı kanunun 9 uncu maddesi ve tuza mütaallik olup bu kanuna mu-
halif diğer hükümler kaldırılmıştır.
Ek Madde 1 - (15/2/1952 tarih ve 5881 sayılı kanunun numarasız ek maddesi
hükmü olup, teselsül için numaralandırılmıştır.)
Bu kanunun birinci maddesi gereğince müteşebbislere verilen istihsal izninin
geri alınması veya müteşebbisler tarafından istihsalden vazgeçilmesi hallerinde
tuzlada müteşebbise ait birikmiş tuzlar müteşebbis tarafından teklif edildiği
ve 3078 sayılı kanunun ikinci maddesinde yazılı evsafa uygun görüldüğü takdirde
maliyet bedelleri üzerinden Tekel İdaresince satınalınabilir. Şu kadar ki, sa-
tınalma bedeli mümasili Tekel tuzlarının asgari istihsal maliyetlerini aşamaz.
Birikmiş tuzlardan kanuni evsafı haiz olmıyanlar müteşebbis tarafından imha
edilir. Aksi halde masrafı müteşebbisten alınmak üzere Tekel İdaresi tarafından
imha olunur.
Geçici Madde 1 - (3078 sayılı Kanunun geçici maddesi olup teselsül için nu-
maralandırılmıştır.)
Muhitinin tuz ihtiyacını temin edemiyen tuzla ve ambarlara 1 Ağustos 1936
tarihinden itibaren diğer mıntaka tuzla ve ambarlarından sevk edilip bu kanunun
mer'iyeti tarihine kadar satılan tuzların satış fiatı hakkında da beşinci madde-
nin bu husustaki hükmü tatbik olunur.
Madde 38 - Bu kanun İkincikanun 1937 bidayetinden muteberdir.
Madde 39 - Bu kanunun hükümlerini icraya Adliye, Dahiliye, Maliye, İktisat,
Gümrük ve İnhisarlar Vekilleri memurdur.
----------------
(1) 2/1/1939 tarih ve 3550 sayılı Kanunun 1 inci maddesinde Maliye ve Gümrük Ba-
kanlığının muvafakati alınarak, Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşlet-
meleri Genel Müdürlüğünün, bu maddede yazılı fiil ve hareketlere hükmedile-
cek cezalardan hükümden önce veya kesinleşmiş olsun - olmasın hükümden sonra
sulh olabileceği, bu cezaları takip ve tahsilden vazgeçebileceği hükme bağ-
lanmıştır.
3078 SAYILI KANUNDA EK VE DEĞİŞİKLİK YAPAN MEVZUATIN
YÜRÜRLÜKTEN KALDIRDIĞI KANUN VE HÜKÜMLERİ GÖSTERİR LİSTE
Yürürlükten Kaldıran Mevzuatın
Yürürlükten Kaldırılan -------------------------------
Kanun veya Kanun Hükümleri Tarihi Sayısı Maddesi
--------------------------------------- -------- -------- ---------
3078 sayılı Kanunun 4, 8 ve 34 üncü maddeleri 27/3/1969 1137 37/3
3078 SAYILI KANUNA EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN MEVZUATIN
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE
Kanun Yürürlüğe
No. Farklı tarihte yürürlüğe giren maddeler giriş tarihi
----- --------------------------------------- ------------
5881 - 22/5/1952
1318 - 10/8/1970
1137 - 31/3/1969
3217 - 11/6/1985