Endeksler
                                                                                
                   BÜYÜK ŞEHİR BELEDİYELERİNİN YÖNETİMİ HAKKINDA                
                     KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN DEĞİŞTİRİLEREK                 
                              KABULÜ HAKKINDA KANUN  (1)                        
                                                                                
    Kanun Numarası               : 3030                                         
    Kabul Tarihi                 : 27/6/1984                                    
    Yayımlandığı R. Gazete       : Tarih:  9/7/1984 Sayı: 18453                 
    Yayımlandığı Düstur          : Tertip:5 Cilt: 23 Sayfa: 118                 
                                                                                
                                 BİRİNCİ BÖLÜM                                  
                            Amaç, Kapsam ve Tanımlar                            
    Amaç:                                                                       

    Madde 1 - Bu Kanunun amacı, büyük şehir belediyeleri yönetiminin hukuki sta-
tüsünü, hizmetlerin planlı, programlı, etkin ve uyum içinde yürütülmesini sağla-
yacak bir şekille düzenlemektir.                                                
    Kapsam:                                                                     

    Madde 2 - Bu Kanun büyük şehir belediyeleri ile ilçe belediyelerinin kuru-  
luş, görev ve yetkilerine, merkezi idare ve diğer mahalli idareler ile münase-  
betlerine dair esas ve usulleri kapsar.                                         
    Tanımlar:                                                                   

    Madde 3 - Bu Kanunda sözü geçen deyimlerden;                                
    Büyük şehir: Belediye sınırları içinde birden fazla ilçe bulunan şehirleri, 
    İlçe belediyesi:Büyük şehir belediye sınırları içinde kalan ilçelerle kuru- 
lan belediyeleri,                                                               
    İfade eder.                                                                 
                                 İKİNCİ BÖLÜM                                   
                              Kuruluş ve Sınırlar                               
    Kuruluş:                                                                    

    Madde 4 - Büyük şehirlerde büyük şehrin adı ile bir "büyük şehir belediye-  
si", büyük şehir dahilindeki ilçelerde ilçelerin adını taşıyan "ilçe belediyele-
ri" kurulur.                                                                    
    Merkez ilçeler bu Kanunun uygulanması bakımından ayrı bir ilçe sayılarak ve 
bu ilçenin büyük şehir belediyesi içinde kalan kısmında "merkez ilçe belediyesi"
adı ile bir belediye kurulur.                                                   
    (Ek fıkralar: 4/7/1988 - KHK - 335/1 md.; İptal: Ana. Mah.'nin 8/2/1989 ta- 
rih ve E. 1988/38, K. 1989/7 sayılı kararı ile)                                 
-----------------                                                               
(1) Bu Kanunun evveliyatını teşkil eden 8/3/1984 tarih ve 195 sayılı Kanun Hük- 
    münde Kararnamenin 26 ncı maddesi gereğince 18 inci maddesinin (b) bendinin,
    Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından onaylanıp Resmi Gazete'de yayımlan- 
    dığı tarihte, diğer hükümlerinin KHK.'nin yayımlandığı 23/3/1984 tarihinde  
    yürürlüğe gireceği hükme bağlanmış ise de bu Kanunun 26 ncı maddesinde sözü 
    edilen 18 inci maddesinin (b), (c), (d) ve (e) bentlerinin Resmi Gazete'de  
    yayımlandığı 9/7/1984 tarihini takip eden aybaşında, diğer hükümlerinin ya- 
    yım tarihi olan 9/7/1984 tarihinde yürürlüğe gireceği belirlenmiştir.       
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Sınırlar:                                                                   

    Madde 5 - Büyük şehir Belediyelerinin sınırları, ismini aldıkları büyük şe- 
hirlerin belediye sınırlarıdır.                                                 
    İlçe belediyelerinin sınırları, bu ilçelerin, büyük şehir belediyesi içinde 
kalan kısımlarının sınırlarıdır.                                                
    Büyük şehir belediyesi bulunan ilçelerde, o ilin adı ile anılan mahkemeler  
ile Büyük Şehir Belediyesi sınırları içindeki ilçelerin adı ile anılan mahkeme- 
lerin yargı çevreleri, ilçe sınırlarına bakılmaksızın, Adalet Bakanlığının tek- 
lifi üzerine Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenir.                  
                                                                                
                                 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM                                   
                     Görev, Yetki, Hak, İmtiyaz ve Muafiyetler                  
                                                                                
    Büyük şehir ve ilçe belediyelerinin görevleri:                              

 

 
    Madde 6 - A) Büyük şehir belediyelerine ait görevler:                       
    a) Büyük şehir yatırım plan ve programlarını yapmak,                        
    b) Büyük şehir nazım imar planlarını yapmak, yaptırmak ve onaylayarak uygu- 
lamak ilçe belediyelerinin nazım plana uygun olarak hazırlayacakları tatbikat   
imar planlarını onaylamak ve uygulanmasını denetlemek,                          
    c) Büyük şehir dahilindeki meydan, bulvar, cadde ve anayolları yapmak, yap- 
tırmak, bakım ve onarımını sağlamak ve kanunların belediyelere verdiği trafik   
düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek,                              
    d) Yolcu ve yük terminalleri, katlı otoparklar yapmak yaptırmak, işletmek   
veya işlettirmek,                                                               
    e) (Değişik: 24/6/1995-KHK-560/21 md.) Çevre sağlığı ve korunmasını sağla-  
mak, 1. 2 ve 3 üncü sınıf gayri sıhhi müesseselerin gıda ile ilgili olanları    
hariç açılışı ve çalışmalarına ruhsat vermek,                                   
    f) Yeşil sahalar, parklar ve bahçeler yapmak, sosyal ve kültürel hizmetleri 
yerine getirmek, spor, dinlenme, eğlence ve benzeri yerleri yapmak, yaptırmak,  
işletmek veya işlettirmek,                                                      
    g) Büyük şehir dahilindeki su, kanalizasyon, her nevi gaz, merkezi ısıtma ve
toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kur-  
durmak, işletmek veya işlettirmek,                                              
    h) Yiyecek ve içecek maddelerinin tahlillerini yapmak üzere laboratuvarlar  
kurmak ve işletmek,                                                             
    i) Mezarlık alanlarını tespit ve tesis etmek ve işletmek,                   
    j) Çöplerin ve sanayi atıklarının toplanma yerlerini belirtmek, değerlendi- 
rilmesi ve imhası için gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlet-
tirmek,                                                                         
    k) Meydan, bulvar, cadde, yol ve sokak isim ve numaraları ile bunlar üzerin-
deki binalara numara verilmesi işlerini gerçekleştirmek,                        
    l) Toptancı halleri ve mezbahalar yapmak, yaptırmak, işletmek veya işlettir-
mek,                                                                            
    m) İtfaiye hizmetlerini yürütmek, patlayıcı ve yanıcı maddeler üreten ve    
depolayan yerleri tespit etmek, fabrikalar ve sanayi kuruluşlarının bulundurma- 
ları zorunlu olan yangın söndürme ve çevre sağlığına ilişkin araç, gereç ve te- 
sisleri tespit etmek ve bu kuruluşları denetlemek.                              
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    n) İlçe belediyeleri arasındaki ihtilaflarda, zabıta veya diğer belediye    
hizmetlerinin koordinasyonunu sağlamak,                                         
    o) Büyük şehir çapında ortak finansman ve yatırımı gerektiren hizmetlerin   
gerçekleştirilmesini sağlamak,                                                  
    p) Büyük şehir belediyesince işletilen alanlarda zabıta hizmeti ile diğer   
belediye hizmetleri ve ruhsat verme işlemlerini yürütmek.                       
    r) (Ek: 30/5/1997 - KHK-572/3 md.) İlgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği   
yaparak genç ve yetişkin özürlüler için bölgenin işgücü piyasasına uygun mes-   
leklerde, meslek ve beceri kazandırma kursları, iş eğitim merkezleri ve yaşamev-
leri açmak,                                                                     
    s) (Ek: 30/5/1997 - KHK-572/3 md.) Ulaşım araçlarının özürlülerin kullanımı-
na ve ulaşabilirliğine uygun olmasını sağlamak ve özürlüler için, ulaşım ile    
sosyal ve kültürel amaçlı hizmetlerden ücret almamak veya indirimli tarife uygu-
lamak, büyük şehir belediyelerine ait ve büyük şehir belediyeleri tarafından iş-
letilen veya kiraya verilen büfeler, otoparklar gibi işyerlerinin özürlüler ta- 
rafından işletilmesi konusunda kolaylık sağlamak, verilen büfeler, otoparklar   
gibi işyerlerinin özürlüler tarafından işletilmesi konusunda kolaylık sağlamak, 
    B) İlçe belediyelerine ait görevler:                                        
    (A) fıkrası dışında kalan ve yürürlükteki mevzuatla belediyelere verilen bü-
tün görevler ilçe belediyelerince yürütülür.                                    
    (A) fıkrasının (f) ve (l) bentlerindeki görevler ilçe belediyelerince de ya-
pılabilir. Bu görevlerden hangilerinin ilçe belediyelerince yürütüleceği yönet- 
melikle belirtilir.                                                             
    (Ek: 30/5/1997 - KHK-572/3 md.) Bu maddede sayılan görevlerin gerçekleşti-  
rilmesi sırasında Türk Standartları Enstitüsünün ilgili standardına uyulması zo-
runludur.                                                                       
    Hizmetlerin dağılım esasları:                                               

    Madde 7 - Büyük şehir belediyeleri 6 ncı maddenin (A) fıkrasında sayılan    
hizmetleri; mali ve teknik imkanları ile nüfus ve hizmet alanını dikkate alarak,
bu hizmetlerden istifade edecek ilçe belediyeleri arasında dengeli olarak yürüt-
mek zorundadır.                                                                 
    İlçe belediyelerine ait görevlerden bir veya bir kaçı mali külfeti kendile- 
rince karşılanması ve talepte bulunmaları kaydıyla büyük şehir belediye meclisi-
nin kararına dayanarak ortaklaşa veya bizzat büyük şehir belediyesince yapılabi-
lir.                                                                            
    Büyük şehir dahilindeki alt yapı hizmetleri ile kara ve deniz taşımacılığı  
hizmetlerinin bir koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyük şehir belediye 
başkanının başkanlığında yönetmelik ile tespit edilecek kamu kurum ve kuruluşla-
rı temsilcilerinin katılacağı bir "Alt Yapı Koordinasyon Merkezi" ile bir "Ula- 
şım Koordinasyon Merkezi" kurulur. İlçe belediye başkanları kendi görev sahala- 
rını ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye sıfa-  
tıyla katılırlar.                                                               
    Alt Yapı Koordinasyon Merkezi, kamu kurum ve kuruluşlarınca büyük şehir da- 
hilinde yapılacak alt yapı yatırımları için Kalkınma Planı ve Yıllık Programlara
uygun olarak yapılacak taslak programları birleştirerek kesin program haline ge-
tirir. Bu kesin programlarda birden fazla kurum ve kuruluşça aynı anda yapılması
gerekenler "Ortak Program"a alınır. Ortak programa alınan alt yapı hizmetleri   
için Devlet, belediyeler ve diğer kamu kuruluşlarının bütçelerine konulan öde-  
nekler Alt Yapı Koordinasyon Merkezinde teşekkül ettirilecek "Alt Yapı Yatırım  
Fonu"na aktarılır.                                                              
    Ortak programa alınmayan yatırımlar için her Bakanlık ile ilgili büyük şehir
ve ilçe belediyeleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşları Alt Yapı Koordinasyon   
Merkezince tespit edilen programa göre harcamalarını kendi bütçesinden yaparlar.
    Ulaşım Koordinasyon Merkezi şehrin ulaşım planına göre toplu taşıma araçla- 
rının güzergah, zaman ve bilet tarifelerini yapmaya ve bu tarifeleri uygulamaya 
yetkilidir. Bu işlemler yapılırken il trafik komisyonları ile gerekli koordinas-
yon sağlanır.                                                                   
    Koordinasyon Merkezlerince alınan ortak yatırım ve toplu taşımla ilgili ka- 
rarlar bütün belediyeler ile kamu kurum ve kuruluşları için bağlayıcıdır.       
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    İmar ve yol istikamet planlarında meydan, yol park, yeşil saha ve otopark   
gibi umumi hizmetlere ayrılan alanlarda ve imar uygulaması sırasında yapılmak   
kaydıyla kamu kurum ve kuruluşlarına ait gayrimenkuller görev alanları itibariy-
le büyük şehir ve ilçe belediyelerine Maliye ve Gümrük Bakanlığı kararı ile be- 
delsiz olarak terkedilebilir ve tapu kaydı terkin edilir.                       
    Koordinasyon merkezlerinin çalışma esas ve usulleri ile fonlarda yapılacak  
harcamalara ilişkin esaslar ilgili bakanlıkların da görüşü alınarak İçişleri ve 
Maliye ve Gümrük Bakanlıklarınca müştereken hazırlanacak yönetmelikle tespit    
edilir.                                                                         
    Mali durumu yetersiz ilçe belediyelerine büyük şehir belediyesince mali yar-
dımda bulunulabilir.                                                            
    Hak, yetki, imtiyaz ve muafiyetler:                                         

    Madde 8 - Büyük şehir ve ilçe belediyeleri, görevli oldukları konularda,    
1580 sayılı Belediye Kanunu ve diğer ilgili mevzuat hükümleri ile belediyelere  
tanınan hak, yetki, imtiyaz ve muafiyetlere sahiptir.                           
    Toplu taşım araçları ile bunların parçalarının büyük şehir belediyelerince  
sabit ve hareketli iş makineleri ile bunların parçalarının büyük şehir ve ilçe  
belediyelerince ithalinde hiçbir gümrük vergi, resim ve harcı alınmaz. Yurt     
içinde imal edilip, büyük şehir ve ilçe belediyelerince satın alınan bu gibi    
araç ve gereçler için ihracat muamelesi yapılmış sayılır.                       
    1615 sayılı Gümrük Kanununun değişik 140 ıncı maddesinde belirtilen ve güm- 
rüğe terkedilmiş sayılan eşya büyük şehir ve ilçe belediyelerine aynı kanunun   
141 inci maddesine tabi olmaksızın CİF değerinin % 10'u karşılığında satılabi-  
lir.                                                                            
                                 DÖRDÜNCÜ BÖLÜM                                 
                        Büyük Şehir Belediyesinin Organları                     
    Organlar:                                                                   

    Madde 9 - Büyük şehir belediyesinin organları; "Büyük Şehir Belediye Mecli- 
si", "Büyük Şehir Belediye Encümeni" ve "Büyük Şehir Belediye Başkanı" dır.     
    Büyük şehir ve ilçe belediyelerinin seçilmiş organları veya bu organların   
üyeleri hakkında görevleri ile ilgili bir suç sebebi ile soruşturma veya kovuş- 
turma açılması halinde, İçişleri Bakanı, geçici bir tedbir olarak kesin hükme   
kadar bu organları veya organların üyelerini görevden uzaklaştırabilir.         
    (Ek: 20/6/1987 - 3394/2 md.; İptal: Ana. Mah.'nin 13/6/1988 tarih ve        
E.1987/22, K. 1988/19 sayılı Kararıyla; Yeniden ek: 4/7/1988- KHK - 335/2 md.,  
İptal: Ana. Mah.'nin 8/2/1989 tarih ve E. 1988/38, K. 1989/7 sayılı kararı ile) 
                                                                                
    Büyük şehir belediye meclisi:                                               

    Madde 10 - Büyük şehir belediye meclisleri 18/1/1984 tarihli ve 2972 sayılı 
Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkındaki  
Kanunun 6 ve 24 üncü maddelerinde belirtilen esaslara göre teşekkül eder ve gö- 
rev süresi 5 yıldır. Büyük şehir belediye meclisi üyelerinin ilçe belediye mec- 
lisi üyelikleri devam eder.                                                     
    İlçe belediye başkanları, büyük şehir belediye meclisinin tabii üyeleridir. 
    İlçe belediye meclislerinin fesih veya herhangibir sebeple boşalması halinde
yeni seçim yapılıncaya kadar ilçe belediye meclisi yerine kaim olan kurulların  
üyeleri büyük şehir belediye meclis görevini de ifa ederler. Ancak bu şekilde   
katılacak üye sayısı o ilçe için belirlenen seçilmiş üye sayısını geçemez.      
    2972 sayılı Kanunun 6 ve 24 üncü maddelerinde belirtilen esaslara göre seçi-
len üyeler büyük şehir belediye meclisi üyeliği sıfatını kazanırlar.            
    Büyük şehir belediye meclisinde meseleleri tetkik etmek üzere komisyonlar   
teşkil edilebilir.                                                              
    Meclisin çalışma esas ve usulleri yönetmelikle düzenlenir.                  
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
                                                                                
    Üyeliğin sona ermesi: