ileri
Endeksler
SIKIYÖNETİM KANUNU
Kanun Numarası : 1402
Kabul Tarihi : 13/5/1971
Yayımlandığı R. Gazete : Tarih : 15/5/1971 Sayı: 13837
Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt: 10 Sayfa: 2385
*
* *
Bu Kanunun yürürlükte olmayan hükümleri için bakınız
"Yürürlükteki Bazı Kanunların Mülga Hükümleri Külliyatı"
Cilt: 1 Sayfa: 1093
*
* *
BİRİNCİ BÖLÜM
Genel Esaslar
Sıkıyönetim ilanı:
Madde 1 - Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 124 üncü maddesi gereğince ve-
rilmiş olan Sıkıyönetim ilanı kararı ve Sıkıyönetim bölge ve süresi üzerinde ya-
pılacak değişiklikler, İçişleri Bakanlığınca uygun görülecek araçlarla ilan olu-
nur.
Sıkıyönetimin yürütülmesi:
Madde 2 - Sıkıyönetim altına alınan yerlerde genel güvenlik ve asayişe iliş-
kin zabıta kuvvetlerine ait görev ve yetkiler Sıkıyönetim Komutanlığına geçer.
Zabıta kuvvetleri bütün teşkilatı ile Sıkıyönetim Komutanının emrine girer.
Sıkıyönetim bölgesindeki zabıta kuvvetleri; Sıkıyönetim hizmetlerinin yapıl-
masından dolayı Sıkıyönetim Komutanlığına, bu hizmetler dışında kalan hizmetle-
rin yürütülmesinden dolayı da adli ve idari makamlara karşı sorumludur.
Milli İstihbarat Teşkilatı Sıkıyönetim Komutanlığı ile işbirliği yapar.
Sıkıyönetim Komutanlığı, bu kanunla kendisine verilen görev ve yetkileri o
yerin zabıta kuvvetleri ve tefrik edilecek askeri birlikler ile yürütür. Barışta
ve zorunlu hallerde Sıkıyönetim komutanı o yer veya o yere en yakın Garnizon Ko-
mutanlarından yeteri kadar birliğin emrine verilmesini istiyebilir. Bu istek
derhal yerine getirilir.
Sıkıyönetim Komutanı, bölgesi içinde gerek zabıta kuvvetlerinin ve gerekse
askeri personelin görev yerlerini değiştirebilir. Hizmet gereklerini dikkate
alarak zabıta kuvvetlerinde askeri personel kullanılabilir. Bu takdirde müdür
seviyesindeki personel Sıkıyönetim Komutanı emrinde müşavir olarak görevlerine
devam ederler.
Hizmetlerin yürütülmesi ile ilgili istemler, o bölgedeki Devlet kurum ve or-
ganlarınca yerine getirilir.
Sıkıyönetim Komutanlığı emrine atanan veya görev alan bilcümle personelin,
Sıkıyönetim süresince Sıkıyönetim Komutanının izni olmadıkça, istifa veya emek-
lilik işlemleri yürütülemez veya başka bir göreve atanması yapılamaz.
(Ek:19/9/1980-2301/1 md.;Değişik: 26/10/1994 - 4045/2 md.)
Sıkıyönetim komutanlarının; bölgelerinde genel güvenlik,asayiş ve kamu dü-
zeni açısından çalışmaları sakıncalı görülen veya hizmetleri yararlı olmayan
kamu personelinin statülerine göre sıkıyönetim bölgesi dışına atanma veya sıkı-
yönetim bölgesi dışına atanmak üzere görevden uzaklaştırılma istemleri ilgili
kurum ve organlarca derhal yerine getirilir.
(Ek:26/10/1994-4045/2 md.) Sıkıyönetim komutanlarının sekizinci fıkradaki
nedenlerle mahalli idarelerde çalışanların görevden uzaklaştırılması istemleri,
ilgili mahalli idare yetkililerince derhal yerine getirilir.Bu suretle görevden
uzaklaştırılanlar sıkıyönetim bölgesi dışındaki mahalli idarelerde görev ve iş
bulmaları ve bu idarelerin ilgiliyi görev ve işe almayı istemeleri halinde,ma-
halli idare yetkililerince görevden uzaklaştırma kararı derhal kaldırılır ve
bunların atamaları öncelikle yapılır.
(Ek:26/10/1994-4045/2 md.) Görevden uzaklaştırılanların aylık ve ödemeleri
hakkında ilgili olduğu mevzuat hükümleri uygulanır.
Görev ve yetki:
Madde 3 - (Değişik: 15/5/1973 - 1728/1 md.)
(Değişik: 19/9/1980 - 2301/2 md.) Sıkıyönetim Komutanı; Sıkıyönetim bölge-
sinde genel güvenlik, asayiş ve kamu düzenini korumak ve sağlamakla görevlidir.
Ayrıca, gerektiği hallerde aşağıda yazılı tedbirleri almaya yetkilidir.
a) Konutları ve her türlü dernek, siyasi parti, sendika, kulüp gibi teşek-
küllere ait binaları, işyerleri ile özel ve tüzel kişilikleri haiz (Özerk mües-
seseler dahil) müesseseler ve bunlara ait müştemilat ve her türlü kapalı ve açık
yerleri mektup, telgraf ve sair mersuleleri ve kişilerin üzerlerini herhangi bir
müracaat, talep ve karara lüzum olmaksızın aramak ve bunlardan sübut vasıtaları
olan yahut zor alıma tabi bulunan eşyayı zaptetmek;
b) Türkiye Radyo - Televizyon Kurumunun yayımları dahil olmak üzere tele-
fon, telsiz, radyo, televizyon gibi her çeşit araçlarla yapılan yayım ve haber-
leşmeye sansür koymak, kayıtlamak veya durdurmak ve hizmetin gerektirdiği ahval-
de bunlardan öncelikle faydalanmak;
c) (Değişik: 28/12/1982 - 2766/2 md.) Söz, yazı, resim, film ve sesle yapı-
lan her türlü yayım, haberleşme, mektup, telgraf vesair mersuleleri kontrol et-
mek; gazete, dergi kitap ve diğer yayınların basımını, yayımını, dağıtımını,
birden fazla sayıda bulundurulmasını veya taşınmasını veya sıkıyönetim bölgesine
sokulmasını yasaklamak veya sansür koymak; sıkıyönetim komutanlığınca basımı,
yayımı ve dağıtılması yasaklanan kitap, dergi, gazete, broşür, afiş, bildiri,
pankart, plak, bant gibi bilcümle evrakı, yayın ve haberleşme araçlarını toplat-
mak; bunları basan matbaaları, plak ve bant yapım yerlerini kapatmak, müsadere-
sine karar verilmemekle birlikte, sıkıyönetim komutanlıklarınca sahiplerine ia-
desinde sakınca görülenlerin imhası için gerekli önlemleri almak; yayına yeni
girecek gazete ve dergilerin çıkarılmasını izne bağlamak;
d) (Değişik: 3/6/1983 - 2836/1 md.) Kamu düzeni, Devlet kuvvetleri, kişi
hürriyeti, kamu selameti aleyhine işlenen cürümlerle, adam öldürmek veya kişile-
re karşı müessir fiilde bulunmak suçlarından hükümlülüğü bulunanlardan veya ge-
nel emniyet gözetim altında olanlardan veya sıkıyönetim bölgesinde belirli bir
ikametgahı olmayanlardan veya diğer şüpheli olan veya genel güvenlik ve kamu dü-
zeni ba-
kımından zararlı faaliyette bulundukları anlaşılan kişilerden gerekli görülenle-
rin sıkıyönetim bölgesi içinde yerlerini değiştirmek, veya bu bölge içinde be-
lirli yerlere girmelerini veya yerleşmelerini yasaklamak, sıkıyönetim bölgesi
içinde bulunmaları sakıncalı görülenleri de, sıkıyönetim bölgesi dışına çıkar-
mak;
Genel güvenlik ve kamu düzeni bakımından zararlı faaliyette bulunanlardan
gerekli görülenler sıkıyönetim komutanının takdirine göre beş yılı geçmemek üze-
re sıkıyönetim bölgesi dışına çıkarılarak İçişleri Bakanlığınca belirlenecek
yerlerde ikamete mecbur tutulurlar.
e) Her türlü silahlar, cephaneler, bombalar, tahrip maddeleri, patlayıcı
maddeler, radyoaktif maddeler veya gazların yahut benzeri maddelerin bulundurul-
masını, hazırlanmasını, yapılmasını veya naklini yasaklamak ve bunlar ile bunla-
rın hazırlanmasına veya yapılmasına yarıyan eşya alet veya araçların teslimi
için emirler vermek, arayıp toplamak;
f) (Değişik: 19/9/1980 - 2301/2 md.) Grev, lokavt yetkilerinin kullanılma-
sını, irade beyanı, referandum gib sendikal faaliyetleri sürekli olarak durdur-
mak veya izine bağlamak;
Tahrip, yağma, işgal, fiili durum, boykot, iş yavaşlatılması, çalışma özgür-
lüğünün kısıtlanması ve işyerlerinin kapatılması gibi hareketleri yasaklamak,
önlemek veya önleyici tedbirleri almak;
g) (Değişik: 12/3/1982 - 2632/1 md.) Kapalı veya açık yerlerde her türlü
toplantıları veya gösteri yürüyüşlerini yasaklamak, izine bağlamak yapılacağı
açık ve kapalı yerleri tayin ve tahsis etmek, izine bağladığı her türlü toplan-
tıyı kontrol altında tutmak veya izlemek, yeni dernek, resmi senetle kurulabi-
len vakıf ve teşekküllerin kuruluşlarını izine bağlamak, ayrıca her türlü der
nek, vakıf ve teşekküllerin çalışmalarını durdurmak veya bunları izine bağlamak;
h) (Değişik: 19/9/1980 - 2301/2 md.) Zaruri ihtiyaç maddelerini yapan, üre-
ten, depolayan, nakleden, satan ticari ve sınai müesseseleri lüzumu halinde
kontrol etmek ve bu maddeleri stok eden, fahiş fiyatla satan, imalatını durduran
veya yavaşlatan, nakletmeyenler hakkında işlem yapmak ve ihtiyaçların gerektir-
diği tedbirleri almak veya aldırmak, tedbir almayan yerleri kapatmak;
i) (Değişik: 19/9/1980 - 2301/2 md.) Lokanta, lokal, gazino, kahvehane, bi-
rahane, meyhane, tiyatro, sinema, bar, diskotek, taverna, dansing ve benzeri eğ-
lence yerleri ile kulüp vesair oyun salonlarını, otel motel, kamping ve bunlara
benzer yerleri kontrol etmek, kapatmak veya bunların açılma ve kapanma zamanla-
rını tayin etmek ve sınırlamak;
j) Kara, deniz ve hava trafik düzenine ilişkin tedbirleri almak, güvenlik
amaciyle ulaştırma araçlarının bölgeye giriş ve çıkışlarını kayıtlamak veya ya-
saklamak;
k) Sıkıyönetim bölgesine girmek ve bu bölgeden çıkmak isteyenler hakkında
kayıtlar koymak;
l) Sokağa çıkmayı kayıtlamak ve yasaklamak ve gerektiğinde sivil savunma
tedbirlerinin tümünü veya bir kısmını aldırmak;
m) (Değişik: 19/9/1980 - 2301/2 md.) Sıkıyönetim bölgesindeki her türlü ka-
mu ve özel kuruluşlara gerekli tedbirleri aldırmak;
Lüzumu halinde Sıkıyönetim bölgesindeki hazine, kamu iktisadi teşebbüsleri
teşekkülleri ve müesseseleri ile özel idare, belediye ve bankalara ait bina,
araç ve personelden yararlanmak;
*
n) Bakanlar Kurulunun sıkıyönetimle ilgili kararlarını yürütmek;
o) (Ek: 19/9/1980 - 2301/2 md.) Temel, orta ve yükseköğretim kurumlarında
geçici olarak öğretim ve eğitime ara vermek veya yetkili kişi ve bu kurumların
yetkili kurullarınca geçici veya sürekli olarak eğitime ara verilmesi kararları-
nı kaldırmak veya kısaltmak;
p) (Ek: 19/9/1980 - 2301/2 md.) Sıkıyönetim bölgesi içinde bulunmaları sa-
kıncalı görülerek; sıkıyönetim bölgesi dışına çıkarılan öğrencilerin, geçici ve-
ya devamlı olarak okudukları eğitim ve öğretim kurumlarından ilişiklerini kes-
tirmek, bu amaçla ilgililere anılan kurumların özel mevzuat hükümlerini uygulat-
mak;
r) (Ek: 25/7/1986 - KHK 259/1 md.; Değiştirilerek kabul: 3/9/1986 - 3310/1
md.) Anayasanın 122 nci maddesine göre, Sıkıyönetimin ilanına ve devamına sebep
olan hallerin Türkiye Cumhuriyeti sınırları ve mücavir yurt bölgelerimiz üzerin-
de cereyan etmesi ve eylemcilerin eylemlerini müteakip komşu ülke topraklarına
sığındıklarının tespit edilmesi durumunda, ilgili komşu ülke ile Türkiye Cumhu-
riyeti hükümeti arasında varılacak mutabakat çerçevesinde, Sıkıyönetim Komutanı,
eylemcileri ele geçirmek veya tesirsiz hale getirmek maksadı ile, her defasında
Genelkurmay Başkanlığı kanalı ile Hükümetin müsaadesi tahtında, ihtiyaca göre,
kara, hava veya deniz kuvvetleri unsurları ile mahdut hedefli sınır ötesi hare-
kat planlayıp icra etmek.
Bu maddede sayılan yetkilerin kullanılması sırasında milletlerarası hukukun
diplomatik temsilcilikler ve mensuplarına tanıdığı ayrıcalık ve dokunulmazlıklar
ile yasama dokunulmazlığına ilişkin Anayasa hükümleri saklıdır. (1)
Silah kullanma yetkisi:
Madde 4 - (Değişik: 19/9/1980 - 2301/3 md.)
Sıkıyönetim Komutanlığı emrinde görevli Silahlı Kuvvetler mensupları emniyet
ve asayişe ilişkin zabıta kuvvetleri ile diğer güvenlik görevlileri kendilerine
verilen görevlerin yerine getirilmesi sırasında tabi oldukları Türk Silahlı Kuv-
vetleri İç Hizmet Kanun ve Yönetmeliği, Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu, Jan-
darma Teşkilat ve Vazife Nizamnamesinde silah kullanmayı icap ettiren hal ve
şartlardan herhangi birinin tahakkuku halinde silah kullanma yetkisini haizdir-
ler.
Silah kullanma yetkisine sahip güvenlik kuvvetlerinin teslim ol emrine itaat
edilmemesi veya silahla mukabeleye yeltenilmesi veya güvenlik kuvvetlerinin meş-
ru müdafaa durumuna düşmeleri halinde görevli güvenlik kuvvetleri mensupları
doğruca ve duraksamadan hedefe ateş edebilirler.
Silah kullanan bütün personel hakkında 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç
Hizmet Kanununun 87 nci maddesinin V ve VI ncı fıkraları hükümleri ile 1481 sa-
yılı Asayişe Müesir Bazı Fiillerin Önlenmesi Hakkındaki Kanunun 3 üncü maddesi
hükümleri uygulanır. Ayrıca haklarındaki soruşturma işlemi tutuksuz yapılır.
Yukarıda belirtilen görevlilerin; Devlet otoritesini, can ve mal güvenliğini
korumak için silah kullanmalarına ilişkin, Sıkıyönetim Komutanlarının önceden
düzenledikleri emirler uygun araçlarla ilan edilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Organlar
Komutan ve yardımcıları:
Madde 5 - Sıkıyönetimin ilan edildiği bölgede, bu kanun hükümlerini uygula-
mak üzere en az kolordu veya eşidi kıta komutanlığı görevini yapmış veya yap-
-------------------------
(1) Bu maddenin uygulanmasında ek 3 üncü maddeye bakınız.
*
makta olan bir komutan, Genelkurmay Başkanının teklifi üzerine Milli Savunma Ba-
kanının inhası, Başbakan'ın imzalıyacağı ve Cumhurbaşkanı'nın onaylıyacağı bir
kararname ile Sıkıyönetim Komutanı olarak atanır.
Sıkıyönetim Komutanına, sıkıyönetimin ilan edildiği bölge ve ilanı gerekti-
ren olayın genişliği dikkate alınarak yeteri kadar komutan yardımcısı, yukarıda-
ki fıkrada belirtilen usule göre atanır. Atanma kararında Sıkıyönetim Komutanı-
nın ve komutan yardımcılarının eski görevleriyle ilişkilerinin kesilip kesilmi-
yeceği belirtilir.
Sıkıyönetim Komutanı, hizmet gereklerini dikkate alarak, kendine ait yetki-
lerin tamamını veya bir kısmını yardımcılarına devredebilir.
(Değişik: 14/11/1980 - 2342/2 md.) Çesitli bölgelerde veya bütün yurtta sı-
kıyönetim ilan edilmesi halinde, sıkıyönetim komutanlıkları arasında işbirliği
ve koordinasyon Genelkurmay Başkanlığınca sağlanır.
Sıkıyönetim Komutanının sorumluluğu:
Madde 6 - (Değişik: 14/11/1980 - 2342/3 md.)
Sıkıyönetim komutanı bu Kanunla kendisine verilen görev ve yetkilerden dola-
yı Genelkurmay Başkanına karşı sorumludur; askeri hizmetlerin yürütülmesinden
dolayı bağlı bulunduğu genel hükümler uygulanır.
Sıkıyönetim Komutanına vekalet:
Madde 7 - Sıkıyönetim Komutanının, Sıkıyönetim bölgesinden uzaklaşması veya
hizmet edemiyecek derecede mazeretinin vukubulması halinde, kendisine kimin ve-
kalet edeceği Genelkurmay Başkanlığınca tespit olunur. Ancak, bu vekaletin onbeş
günden fazla uzamasını gerektiren hallerde en kısa zamanda yeni bir atama yapı-
lır.
Karargah:
Madde 8 - Sıkıyönetim ilanı ile beraber, Sıkıyönetimin maksat ve amaçlarına
uygun olarak, Sıkıyönetim Komutanlığı karargahı kurulur. Sıkıyönetim Komutanlığı
kadroları, Genelkurmay Başkanlığınca önceden hazırlanır. Bu kadrolara göre lüzu-
mu kadar subay, astsubay, sivil personel usulüne gÖre atanır.
Atanan personel, atanma emrinin kendilerine tebliğini takibeden yirmidört
saat içerisinde hareket ile yol süresi sonunda yeni görevlerine katılma zorunda-
dır.
Birlikler:
Madde 9 - Sıkıyönetim hizmetlerinin yürütülmesi amaciyle lüzumu kadar Aske-
ri birlik Genelkurmay Başkanlığınca Sıkıyönetim Komutanı emrine verilir.
Adli müşavirlikler:
Madde 10 - Sıkıyönetim Komutanlığı refakatindeki Adli Müşavir ve yardımcı-
ları, özel kanunlardaki görevlerinden ayrı olarak Sıkıyönetim Komutanlığının hu-
kuk müşavirliği görevlerini de ifa ederler.
Askeri mahkemeler:
ileri