Endeksler
İSPENÇİYARİ VE TIBBİ MÜSTAHZARLAR KANUNU(1)
Kanun Numarası :1262
Kabul Tarihi :14/5/1928
Yayımlandığı R.Gazete:Tarih :26/5/1928 Sayı:898
Yayımlandığı R.Gazete:Tertip: 3 Cilt: 9 Sayfa:544
*
* *
Bu Kanun ile ilgili tüzük için, "Tüzükler Külliyatı" nın kanunlara
göre düzenlenen nümerik fihristine bakınız.
*
* *
Madde 1 - Kodekste muharrer şekil ve formül haricinde ve fenni kaidelere
muvafık muayyen ve sabit bir şekilde yapılacak amilinin ismiyle veya hususi bir
nam altında ticarete çıkarılan tababette müstamel her nevi basit ve mürekkep de-
vai tertiplere ispençiyari ve tıbbi müstahzarlar ismi verilir (2).
Tabip reçetesiyle verilmesi meşrut olanlar ancak reçete mukabilinde ve di-
ğerleri reçetesiz olarak münhasıran eczanelerle ecza ticarethanelerinde kanunu
mahsusuna tevfikan satılır. (Son cümle mülga: 23/2/1994 - 3977/4 md.)
Madde 2 - (Değişik: 4/1/1943 - 4348/1 md.)
A) Devai sabunlarla ilaç zümresine girmeyen ve kimyevi maddeleri ihtiva
etmiyen tıbbi gıdalar ve (. . .)(3) müessir ve zehirli maddeleri havi olmıyan
bütün tuvalet levazımı tıbbi müstahzarlardan sayılmazlar.
B) Aşağıda yazılı müstahzarlar bu kanunun üçüncü maddesi mucibince alın-
ması meşrut müsaadeye tabi değildirler:
I - Sair müessir maddelerle karıştırılmayan veyahut hususi bir isim altın-
da yapılmıyan her nevi serum ve aşılar ve bu mahiyette korunma ve tedavi madde-
leri;
---------------------------------
(1) Bu Kanunun harçlara dair hükümleri, 25/2/1952 tarih ve 5887 sayılı Kanunun
126 ncı maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
(2) Bu Kanunun kapsamının genişletilmesiyle ilgili olarak Ek 2 nci maddeye
bakınız.
(3) Parantez içindeki "Saç suları ve boyaları,diş tozları,suları ve macunların-
dan maada "ibaresi 23/2/1994 tarih ve 3977 sayılı Kanunun 4üncü maddesi ile
yürürlükten kaldırılmıştır.
II - Hayati teamüllere mahsus hülasalar, amboseptörler ve bunlara benzer
maddeler;
III - Doğrudan doğruya halka satılmağa elverişli olmamak ve hususi bir isim
altında veya yapanın ismiyle anılmıyarak yalnız muhtevi olduğu ilacın kimyevi
ismini taşımak üzere yapılan kodekste şekilleri yazılı basit komprimeler, ampul-
ler, tentürler ve her türlü hülasalar ve emsali galenik müstahzarlar;
IV - Hususi bir isim altında ruhsatnamesi verilmiş olan müstahzarların
yalnız kimyevi ismini taşıyan muadilleri.
B bendinin I sayılı fıkrasında yazılı maddelerin hepsinin veya bir kıs-
mının dışarıdan memlekete girmesini tahdit veya men'e ve memlekete dışarıdan
getirilecek olanların vasıf ve şartlarını tayine ve bunları murakabeye Sıhhat ve
İçtimai Muavenet Vekaleti salahiyettardır.Memnu olduğu halde memlekete giren
veya Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 95 inci maddesi hilafına izinsiz olarak
yapıldığı anlaşılan bu gibi maddeler Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletince el
konularak yokedilir. Bunları hariçten müsaadesiz ithal edenler hakkında ayrıca
umumi hükümler dairesinde takibat yapılır.
Aynı bendin III sayılı fıkrasında yazılı maddelerin Eczacılar ve Eczane-
ler Kanununun 26 ncı maddesi mucibince Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti tara-
fından müsaade verilmiş bir müstahzarat laboratuvarında yapılması şarttır. Bu
nevi müstahzarların eczanelerle ecza dapolarından başka yerlere satılması yasak-
tır.
Madde 3 - Dahilde imal olunan ispençiyari ve tıbbi müstahzarların ticare-
te çıkarılmasından ve hariçte yapılanların memlekete ithalinden evvel Sıhhiye ve
Muaveneti İçtimaiye Vekaletinden müsaade alınması meşruttur.
Madde 4 - Kodeksde dahil olmadığı halde birinci maddede zikrolunan ispen-
çiyari ve tıbbi müstahzarlar evsafını haiz olmayıp bir vahdeti kimyeviye arzeden
ve sanayii kimyeviye fabrikaları tarafından hastalıkların tedavisinde istimal
edilmek üzere yeniden ticarete çıkarılan kimyevi ve tıbbi maddelerin dahi hini
ithallerinde Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye Vekaletinden müsaadei resmiye alı-
nır.
Madde 5 - (Değişik: 8/2/1954 - 6243/1 md.)
Türkiye'de ispençiyari ve tıbbi mevat ve müstahzarat imaline ve bu mak-
satla laboratuvar veya fabrika küşadına Türk tabip, eczacı ve kimyager ve ihti-
saslarına taallük eden maddeler için de veteriner ve diş tabibi bir mesul müdü-
rün mesuliyeti altında hakiki ve hükmi şahıslar salahiyettardır.
İspençiyari ve tıbbi mevat ve müstahzaratın her türlü fenni şartları haiz
ve kafi tesisatı muhtevi bir laboratuvar veya fabrikada imali mecburidir.
İspençiyari ve tıbbi mevat va müstahzarat laboratuvar ve fabrikaları
Sağlık ve Sosyal Yardım Vekaletinin teftiş ve murakabesine tabidir.
Madde 6 - (Değişik: 4/1/1943-4348/1 md.)
5 inci maddede zikredilen şartlar dahilinde yapılacak müstahzarların mü-
saadesini almak için evvelemirde bir istida ile Sıhhat ve İçtimai Muavenet Veka-
letine müracaat olunur. Bu istida ile beraber müstahzarlardan beş nümune ve cin-
si ve miktarı sarih olarak tayin edilmiş olmak şartiyle müstahzarı terkip eden
maddeleri
bildirir tasdikli bir formül ve müstahzarın ambalajına mahsus kab ve saire
ve tarifname nümune ve suretleri gönderilir ve müstahzarın toptan ve perakende
satış fiyatları da bildirilir.
Madde 7 - (Değişik: 4/1/1943 - 4348/1 md.)
6 ncı maddede yazılı istida ve nümuneler Sıhhat ve İçtimai Muavenet Veka-
letince tetkik ve tahlil edilerek aşağıda yazılı şartların mevcudiyeti halinde
izin verilmesine mütaallik muamele yapılır:
A) Müsaade talep eden kimsenin bu kanunla tayin edilmiş olan salahiyeti
haiz olması;
B) Tevdi edilen formülün müstahzar halinde ticarete arzedilmesinde fayda
bulunması;
C) Kullanılmasında sıhhi mahzur bulunmaması;
D) Sanata muvafık yapılması ve uzun müddet muhafazası halinde bozulmağa
müsait olmaması;
E) Tahlil ve tetkik neticesinde formülüne uygun ve bildirilen tedavi
vasıflarını haiz olması;
F) Fiyatının muvafık ve isminin uygun bulunması.
Müstahzarın tabip reçetesiyle veya reçeteye lüzum olmadan serbestçe satıl-
ması hususu vekaletçe tayin ve ruhsatnamede zikredilir. Bu kanun mucibince
yapılmasına izin verilen müstahzarların isimleri Resmi Gazete ile ilan edilir.
Tahlil masrafı ve ruhsatname harcı istida sahibine aittir (1).
Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti piyasa icaplarına göre müstahzar fi-
yatlarının tadilini istiyebilir.
Madde 8 - (Değişik: 4/1/1943 - 4348/1 md.)
Ecnebi memleketlerden getirilen müstahzarlar için müsaade talebi ancak
Türkiye dahilinde sanat icrasına mezun eczane ve ecza ticarethaneleri sahipleri
veya işbu müstahzarları imal eden fabrika va laboratuvarların Türkiye'de oturan
vekilleri tarafından vakı olduğu takdirde kabul olunur.Bu gibi müstahzarlar için
dahili müstahzarlar gibi müsaade istihsali zımnında istida ile Sıhhat ve İçtimai
Muavenet Vekaletine müracaat edilir.(2)
Verilen istida ile beraber müstahzarın imal mahalli, Türkiye konsolosluk-
larınca tasdikli formülleri, tarifnameleri ve mahreci olan memlekette serbest
veya reçete ile satılmasına dair müsaade mevcutsa bu müsaadenin tasdikli bir
sureti ve beş nümune vekalete tevdi edilir. Tahlil masrafları va ruhsatname
harcı istida sahibine aittir. İşbu istida 7 nci maddede yazıldığı şekilde muame-
le görerek müsaade edileceklerin gümrüklerce ithali temin edilir ve Resmi Gazete
ile isimleri ilan olunur(3).
------------------------
(1) Bu hükmün uygulanmasında ek 1 inci maddeye bakınız.
(2) Bu hükmün uygulanmasında ek 7 inci maddeye bakınız.
(3) Bu hükmün uygulanmasında ek 1 inci maddeye bakınız.
Müstahzar fabrikaları ve laboratuvarlarının vekilleri eczacı veya hususi
kanuna göre müsaadesi alınmış bir ecza ticarethanesine sahip olmadıkları takdir-
de iş gördükleri yerlerde vekaletini haiz oldukları fabrika ve laboratuvar müs-
tahzarlarından nümune olarak gösterilecek veya dağıtılacak miktardan fazla bu-
lunduramazlar.Fazla miktarda bulundurmak istedikleri takdirde ecza ticarethane-
leri hakkındaki 984 sayılı kanun hükümleri dairesinde eczacı bir mesul müdür is-
tihdamına mecburdurlar.
Madde 9 - (Değişik:4/1/1943 - 4348/1 md.)
Memlekette yapılacak veya dışardan getirilecek müstahzarlara ait istidala-
rın Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine geldiği tarihten itibaren nihayet iki
ay zarfında muamelesi bitirilerek istida sahibine cevap verilir.
Şu kadar ki müstahzar üzerinde fenni tetkikler icrası veya şifai tesirle-
rinin tecrübelerle tesbiti icabeylediği hallerde bu müddet lüzumu kadar uzatıla-
bilir.
Madde 10- Müsaadesi istihsal olunarak ticarete çıkarılan yerli müstahzar-
ların safiyetinden ve formülüne muvafık olarak imal edilip edilmemesinden amili
ve memaliki ecnebiyeden ithal edilenler için ithal müsaadesi talepnamesi vermiş
olan vekilleri mesul olup lüzum görüldükçe ve bedeli tesviye olunmak üzere laa-
lettayin alınacak numunelerin tahlili suretiyle Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye
Vekaleti daimi bir murakabe icra eder.
Madde 11 - Müstahzarların terkibinde ve harici şekilleri ile tarifnamele-
rinde ve isminde yapılacak her nevi tadilatın Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye
Vekaletince kabul ve tasvip edilmesi lazımdır.
Madde 12 - (Değişik: 4/1/1943-4348/1 md.)
Müstahzarların dış ambalaj kısımları üzerinde ve ambalaj içindeki tarif-
namelerde açık ve Türkçe olarak ruhsat sahibinin ve yapıldığı laboratuvarın adı
ve adresi, ruhsat numarası ve ilacın nasıl kullanılacağı ve fiyatı yazılı olacak
ve terkibinde müessir ve zehirli maddeler varsa cins ve miktarları ve vekaletçe
lüzum gösterilen hallerde yapıldığı tarih göze çarpacak surette kayıt ve işaret
edilecektir.Yalnız tabip reçetesiyle satılmasına müsaade edildiği takdirde bu
husus dahi açık olarak yazılacaktır.
Madde 13 - (Değişik: 4/1/1943- 4348/1 md.)
Müstahzarları öğme yolunda ve bunlara malik olmadıkları şifa hassaları
atıf veya mevcut şifai tesirleri büyütmek suretiyle sabit veya müteharrik sinema
filimleri, ışıklı veya ışıksız ilan, radyo veya herhangi bir vasıta ile reklam
yapılması memnudur. Şu kadar ki, tarifname ve gazetelerde "....hastalıklarında
kullanılması faydalıdır" şeklindeki ilanlara müsaade olunabilir. Ancak reçetesiz
satılmasına müsaade edilmiyen müstahzarların tıbbi mecmualardan başka yerlerde
reklamları yapılamaz.Reklam nümunelerinin önceden Sıhhat ve İçtimai Muavenet
Vekaletince tasvip edilmeleri lazımdır.
Bir müstahzarın ilmi vasıfları hakkında hazırlanmış olan filimler Sıhhat
ve İçtimai Muavenet Vekaletinin müsaadesiyle ve tayin edeceği yerlerde gösteri-
lebilir.
Madde 14 - Kodeksde dahil olmadığı halde müstahzar mahiyetinde olmıyan
ve istimalinde fayda görüldüğü alemi tababette kabul edilmiş olan edviye ile
ilmi ve fenni tetkikatta kullanılan kimyevi ve hayati terkiplerden memlekete
ithallerin-
de menfaat tasavvur edilenlerin amil ve sahipleri tarafından müracaat vuku
bulmaksızın ithallerine müsaade etmeğe Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye Vekaleti
salahiyettardır.
Madde 15 - Yedinci ve sekizinci maddelerde mezkür tahlil masrafları ve
ruhsatname harçları yirmi beşer liradır. Tahlil masrafı müracaat vukuunda peşin
olarak ve ruhsatname harcı, ruhsatnamenin tevdii zamanında istifa edilir.
Madde 16-17 - (Mülga: 25/5/1938 - 3402/2 md.)
Madde 18 - (Değişik:4/1/1943 - 4348/1 md.)
10 uncu maddede yazılı tahlil neticesinde, müstahzarların terkibinde bu-
lunan maddelerin saf olmadığı veya ruhsat almak için verilmiş olan formüle
uymadığı veya müstahzarın tedavi vasıflarını azaltacak veya kaybedecek surette
imal edilmiş olduğu anlaşılırsa ruhsat sahibi ve müstahzarların bu şekilde imal
edildiğini bilerek satan, satılığa arzeden veya sattıranlar temin ettikleri veya
etmek istedikleri menfaatin iki mislinden aşağı olmamak üzere ağır para cezasiy-
la cezalandırılırlar. Şu kadar ki bu para cezası iki yüz liradan aşağı olamaz.
Tekerrürü halinde ruhsatname geri alınır (1).
Madde 19 (Değişik:4/1/1943 - 4348/1 md.)
Ruhsatsız olarak müstahzar imal edenler veya bu suretle imal edilen müs-
tahzarları bilerek satan, satılığa arzeden veya sattıranlar müstahzar imaline
salahiyet sahibi oldukları takdirde 50 liradan 200 liraya kadar ve müstahzar
imaline salahiyet sahibi olmadıkları takdirde 200 liradan 500 liraya kadar ağır
para cezasiyle cezalandırılırlar. Bu müstahzarlar kendilerine atfedilen tedavi
vasıflarını haiz olmadığı veya bu vasıfları azaltacak veya kaybedecek şekilde
veya saf olmıyan maddelerden imal edildiği anlaşıldığı takdirde (18) inci madde-
de yazılı ceza tatbik olunur (2).
Memleket dışında yapılmış müstahzarları ruhsatsız olarak ticaret kasdiyle
ithal etmek veya bunları bilerek satmak veya satılığa arzetmek veya sattırmak
kaçakçılıktır. Bu fıkrada yazılı suçları işliyenler hakkında 1918 sayılı kanun
hükümleri tatbik olunur.
Madde 20 - On sekizinci ve on dokuzuncu maddelerde mezkür ahval hariç
olmak üzere bu kanun ahkamına muhalif hareket edenlerden beş liradan yüz liraya
kadar hafif cezayı nakdi alınır.
Madde 21 - Bu kanunun suveri tatbikıyesi bir nizamname ile tayin olunur.
Ek Madde 1 - (6/2/1930 - 1557/1 md. ile gelen numarasız md. hükmü olup,
teselsül için numaralandırılmıştır.)
Yerli müstahzarların amilleri veya mes'ul müdürleri ve ecnebi memleket-
lerden giren müstahzarları yapan fabrika veya laboratuvarın Türkiye'de mütemek-
kin vekilleri vefat ettikleri takdirde verilmiş olan ruhsatnamelerin hükmü kal-
maz. Yerli müstahzar amil veya mes'ul müdürlerinin mirasçıları müstahzar yapmağa
salahiyetli iseler doğrudan doğruya kendi namlarına ve salahiyet sahibi olmadık-
ları takdirde bunları yapabilecek salahiyetli bir mes'ul müdür göstererek yeni-
den ruhsatname alırlar. Ecnebi fabrika ve laboratuvarların gösterecekleri yeni
vekilleri de ayni mecburiyete tabidirler. Her iki halde müstahzarın formülü de-
ğişmediği takdirde bunlar tahlilden ve tahlil harcından istisna edilirler.
------------------------
(1) Bu hükmün uygulanmasında ek 4,5 ve 6 ncı maddelere bakınız.
(2) Bu hükmün uygulanmasında ek 5 ve 6 ncı maddelere bakınız.
Ek Madde 2 - (16/12/1940 - 3940 sayılı Kanunun 1 inci maddesi hükmü olup,
ek madde olarak numarası teselsül ettirilmiştir.)
Memleket dahilinde imal veya hariçten ithal edilip veteriner tababette
kullanılan tıbbi ve ispençiyari müstahzarlar 14/5/1928 tarih ve 1262 sayılı ka-
nun içine alınmıştır.
Bu müstahzarların fenni tahlil ve tetkikleri Ziraat Vekaletinin tavassutu
ile Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaletine ve devai kıymetinin tesbitinden sonra
kanuni müsaadesi Ziraat Vekaleti'ne aittir.
Bu suretle veteriner müstahzarların 4/6/1937 tarih ve 3203 sayılı kanun
mucibince yapılacak murakabe şekli Ziraat ve Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekalet-
leri tarafından birlikte tanzim ve tesbit olunur.
Ek Madde 3 - (16/12/1940 - 3940 sayılı Kanunun 2 nci maddesi hükmü olup,
ek madde olarak numarası teselsül ettirilmiştir.)
Veteriner tababette kullanılan ispençiyari ve tıbbi müstahzarları 1262
sayılı kanunun 5 inci maddesi hükümleri dairesinde veterinerler de yapabilirler.
Ek Madde 4 - (4/1/1943 - 4348/2 md. ile gelen ek 1 inci madde hükmü olup
madde numarası teselsül ettirilmiştir.)
Müstahzarları taklit ederek bunların tedavi vasıflarını azaltacak veya
kaybedecek surette imal edenler veya bu suretle imal edildiğini bilerek satan,
satılığa arzeden veya sattıranlar üç aydan bir seneye kadar hapis ve temin et-
tikleri veya etmek istedikleri menfaatin iki mislinden aşağı olmamak üzere ağır
para cezasiyle cezalandırılırlar.Şu kadar ki bu para cezası 200 liradan aşağı o-
lamaz.
Ek Madde 5 - (4/1/1943 - 4348/2 md.ile gelen ek 2 nci madde hükmü olup
madde numarası teselsül ettirilmiştir.)
Bu kanunun 18 ve 19 uncu maddeleriyle ek birinci maddesinde yazılı hal-
lerde müstahzarlar, kullananların sıhhatine her ne suretle olursa olsun az veya
çok zarar verecek şekilde yapılmış olursa bu maddelerde yazılı cezalardan başka
Türk Ceza Kanununun 395 inci maddesi hükümleri de tatbik olunur (1).
Ek Madde 6 - (4/1/1943 - 4348/2 md. ile gelen ek 3 ncü madde hükmü olup
madde numarası teselsül ettirilmiştir).
Bu kanunun 18 ve 19 uncu maddeleriyle ek birinci maddesinde yazılı hal-
lerde müstahzarlar zaptolunarak mahkeme karariyle yokedilir (1).
Ek Madde 7 - (4/1/1943 - 4348/2 md. ile gelen ek 4 ncü madde hükmü olup
madde numarası teselsül ettirilmiştir).
Tetkik veya tecrübe edilmek veya şahsi tedavide kullanılmak ve Sıhhat ve
İçtimai Muavenet Vekaletince kabul edilecek miktarı aşmamak üzere ruhsatnameyi
haiz olmıyan müstahzarlarla bunlardan ticarete çıkarılmamak şartiyle resmi mües-
seseler veya amme menfaatlerine hadim hayır cemiyetleri namına gelecek olanların
dışardan memlekete ithaline Sıhhat Vekaletince müsaade edilebilir.
------------------------------------
(1) Bu maddede atıfta bulunulan ek 1 inci maddenin numarası teselsül nedeniyle
ek madde 4 olmuştur.
Madde 22 - Bu kanun neşri tarihinden muteberdir. Ancak Sıhhiye ve Mua-
veneti İçtimaiye Vekaletince elyevm imal veya ithal müsaadesi verilmiş olan müs-
tahzarlar için üç ay zarfında yeniden ruhsatname istihsali zımnında müracaat
edilmek şartiyle altı ay hitamına kadar kemakan imal ve ithaline devam caiz ola-
cağı gibi kanunun 16, 17, 18, 19 uncu maddeleri ahkamının tatbikına da tarihi
neşrinden itibaren altı ay sonra başlanır. Ve mezkür tarihte dahili memlekette
mevcut müstahzarlar miktarı tesbit ve her birinin mümasillerine nazaran Sıhhiye
ve Muaveneti İçtimaiye Vekaletince tanzim edilecek liste üzerinden rüsumu ahze-
dilerek bu kısım müstahzarların daha altı ay müddetle Türkiye dahilinde satılma-
larına müsaade olunur.
Madde 23 - Bu kanunun ahkamını icraya Adliye, Maliye ve Sıhhiye ve Muave-
neti İçtimaiye Vekilleri memurdur.
1262 SAYILI KANUNDA EK VE DEĞİŞİKLİK YAPAN MEVZUATIN
YÜRÜRLÜKTEN KALDIRDIĞI KANUN VE HÜKÜMLERİ GÖSTERİR LİSTE
Yürürlükten Kaldıran Mevzuatın
Yürürlükten Kaldırılan ---------------------------------
Kanun veya Kanun Hükümleri Tarihi Sayısı Maddesi
------------------------------------- --------- --------- --------
1262 sayılı Kanunun 16. ve 17 nci maddeleri 25/5/1938 3402 2
1262 sayılı Kanunun birinci maddesinin
ikinci fıkrasının son cümlesi ile aynı
Kanunun ikinci maddesinin A bendinde
yer alan parantez içi hükmü 23/2/1994 3977 4
1262 SAYILI KANUNDA EK VE DEĞİŞİKLİK YAPAN MEVZUATIN
YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHİNİ GÖSTERİR LİSTE
Kanun Yürürlüğe
No. Farklı tarihte yürürlüğe giren maddeler giriş tarihi
----------- ----------------------------------------- ------------
1557 - 12/2/1930
3304 - 11/1/1938
3402 - 1/6/1938
3940 - 20/12/1940
4348 - 8/1/1943
6243 - 13/2/1954
3977 - 26/2/1994